Tag: Ethiopia

የተያዙ ሰዎች በዋስ የመፈታት መብት አላቸው፡፡ ሆኖም በሕግ በተደነገጉ ልዩ ሁኔታዎች ፍርድ ቤት ዋስትና ላለመቀበል ወይም በገደብ መፍታትን ጨምሮ በቂ የሆነ የዋስትና ማረጋገጫ እንዲቀርብ ለማዘዝ ይችላል፡፡

ማንኛውም የተያዘ ሰው የተከሰሰበት ወንጀል የሞት ቅጣትን ወይም አስራ አምስት ዓመት ወይም ከዚያ በላይ የሆነ ፅኑ እስራት የማያስቀጣው ከሆነና ወንጀል የተፈጸመበት ሰው በደረሰበት ጉዳት የማይሞት የሆነ እንደሆነ ፍርድ ቤቱ የዋስትና ወረቀት አስፈርሞ ለመልቀቅ ይችላል፡፡

  ይህ ለሁሉም የወንጀል አይነቶች የሚሰራ መርህ ሲሆን አንድ ሰው የተከሰሰበት የወንጀል ድርጊት ከአስራ አምስት ዓመት ፅኑ እስራት በላይ የሚያስቀጣው በሆነ ጊዜ እና ወንጀል የፈፀመበት ሰው የሞተ እንደሆነ የዋስትና መብቱን ይነፈጋል ማለት ነው፡፡ከዚህ አጠቃላይ መርህ ባለፈ በተለያዩ ህጎች ላይ ዋስትና በመርህ ደረጃ ተከልክሎ እናገኘዋለን፡፡ በዚህም መሰረት በተሻሻለው የጸረሙስና ልዩ ስነ ስርአትና የማስረጃ ሕግ አዋጅ ቁጥር 434/1997 አንቀፅ 4 መሰረት የሙስና ወንጀል አስር ዓመትና ከዛ በላይየሚያስቀጣ ከሆነ ዋስትና ያስከለክላል ፡፡ እንዲሁም የሽብርተኝነት ወንጀልም በፀረ-ሽብርተኝነት አዋጅ ቁጥር 652/2001 አንቀፅ20 መሰረት ዋስትና የማያሰጥ እንደሆነ ተደንግጓል፡፡ እንግዲህ አሁን ባለው የኢትዮጵያ የሕግ ስርዓት የዋስና መብት በመርህ ደረጃ የሚከለከለው በነዚህ ሶስት ሁኔታዎች ብቻ ነው ማለት ነው፡፡

1. መጥፋት (Disappearance)፡ተከሳሹ በዋስትና ቢወጣ ይጠፋል ተብሎ ሲገመት፣
2. ማጥፋት (Commits another offense)፡ ተከሳሹ በዋስና ቢወጣ ሌላ ወንጀል ይፈፅማል ተብሎ ሲገመትና፣
3. አሁንም ማጥፋት (Witness Interference)፡ ተከሳሹ በዋስትና ቢወጣ ምስክሮች ላይ ጫና ይፈጥራል፣ ሌሎች ማስረጃዎችንም ያጠፋል ተብሎ ሲገመት ነው፡፡

1. ‹ይጠፋል› ፡ ተከሳሾች ይጠፋሉ ተብለው የሚገመቱት በተከሰሱበት ድርጊት ጥፋተኛ ከተባሉ ውሳኔው የሚያስከትልባቸውን እስር ለማምለጥ እንደሆነ ይታወቃል፡፡ በፍቃዱ የተከሰሰበት የሕግ አንቀፅ (የወንጀል ሕጉ አንቀፅ257/ሀ) ሊያስቀጣ የሚችለው ከአስር ቀናት እስከ ስድስት ወራት እስራት ብቻ ሆኖ እያለ በፍቃዱ ደግሞ ከአንድ ዓመት ከስድስት ወራት በላይ በእስር ላይ ያለ ነው፡፡ ይሄም መታሰር ከሚገባው ከእጥፍ በላይ ታስሯል ማለት ነው፡፡ ታዲያ ለምን ይጠፋል?
2. ያጠፋል ፡ ተከሳሹ ቢፈታ ሌላ ጥፋት ያጠፋል ተብሎ ሲገመት ፍርድ ቤቱ ተከሳሹን ዋስትና ሊከለክለው ይችላል፡፡ ይህ ክልከላ በዋናነት ለደጋጋሚ ወንጀለኞች (recidivists) የተደነገገ ነው፡፡ በፍቃዱ እንኳን ደጋጋሚ ወንጀለኛ ሊሆን በሕይወት ዘመኑ አንድም ክስ ተመስርቶበት የማያውቅ መልካም ጠባይ ያለው ሰው ነው፡፡ በመሆኑም ቢፈታ ሌላ ወንጀል ሊፈፅም ይችላል የሚለው መከልከያ በፍፁም እሱ ላይ አይሰራም፡፡
3. አሁንም ያጠፋል ፡ ሌላው ዋስትና ሊያስከለክል የሚችለው ምክንያት ተከሳሽ ከእስር ቢፈታ እሱ ላይ ሊቀርቡ የሚችሉ ምስክሮችን እና ሌሎች ማስረጃዎችን ያጠፋል ተብሎ ሲገመት ነው፡፡ በፍቃዱ ላይ ደግሞ ዓቃቤ ህግ አለኝ ያለውን ሁሉ ማስረጃ አሰምቷል/አቅርቧል፡፡ ሊጠፋ የሚችል ምንም ነገር የለምና እሱ ላይ ይሄ ምክንያት እይሰራም፡፡

በፍቃዱ ሃይሉ

መንግሥት ከዳያስፖራው በተለይም አሜሪካና አውሮፓ ከሚኖሩ ኢትዮጵያውያንና ትውልደ ኢትዮጵያውያን ለታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ግንባታ ለመሰብሰብ የታሰበውን ያህል የገንዘብ መዋጮ አለማግኘቱን፣ በምክትል ጠቅላይ

ሚኒስትር ማዕረግ የፋይናንስና የኢኮኖሚ ክላስተር አስተባባሪና የኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ሚኒስትር ዶ/ር ደብረ ጽዮን ገብረ ሚካኤል አስታወቁ፡፡ 

ዶ/ር ደብረ ጽዮን ይህን ያስታወቁት፣ ጥቅምት 3 ቀን 2008 ዓ.ም. በጽሕፈት ቤታቸው ለጋዜጠኞች የግድቡን አጠቃላይ የሥራ ሒደትና ክንዋኔ ለመግለጽ በጠሩት ጋዜጣዊ መግለጫ ወቅት ነው፡፡ 

‹‹አገር ውስጥ ካሉ ሠራተኞችና ዜጎች የተሰበሰበው የገንዘብ መጠን ከበቂ በላይ ነው፡፡ በተለይ በሠራተኛው በኩል የተለየ ቁርጠኛነት አስተውለናል፤›› በማለት አገር ውስጥ ያለው የገንዘብ አስተዋጽኦ ከፍተኛ እንደሆነ አስታውቀዋል፡፡ ‹‹የውጭ የገንዘብ አስተዋጽኦ የተለያየና ቅልቅል የሚስተዋልበት ነው፡፡ በዋናነት የፍላጎት አይደለም፡፡ ነገር ግን የውጭው የገንዘብ አስተዋጽኦ በአጠቃላይ ጥሩ የሚባል አይደለም፤›› ሲሉ ገልጸዋል፡፡ 

ከውጭ የተጠበቀውን ያህል ገንዘብ መሰብሰብ ያልተቻለበት የተለያዩ ምክንያቶች እንዳሉ የገለጹት ዶ/ር ደብረ ጽዮን፣ ‹‹ለምሳሌ አሜሪካ የገጠመን የአሜሪካ መንግሥት ደስተኛ አይደለም፡፡ ምክንያቱም እዚያ አገር ውስጥ የምትከተለው የራሱ ሕግ አለው፡፡ መዋጮ አዋጣ ወይም ቦንድ ግዛ ለማለት የምትከተለው ሕግ አለ፡፡ በቀላሉ የሚሠራ አይደለም፤›› በማለት ባለው የሕግ ክፍተት ምክንያት የታሰበውን ያህል ገንዘብ አለመገኘቱን አብራርተዋል፡፡ 

‹‹ትውልደ ኢትዮጵያውያንና ኢትዮጵያውያንን ስብሰባ ጠርተን አንዱ 400 ዶላር ወይም አንድ ሺሕ ዶላር ይላል፡፡ ነገር ግን ይህ አካሄድ ሕገወጥ ነው በመባላችን አቁመነዋል፤›› ብለዋል፡፡

አሜሪካ ከሚኖሩ ኢትዮጵያውያንና ትውልደ ኢትዮጵያውያን ብዙ ተጠብቆ እንደነበር የገለጹት ዶ/ር ደብረ ጽዮን፣ ‹‹አሁን ሕጉ በሚፈቅደው መሠረት አጠናክረን ዘንድሮ እንጀምራለን፤›› ብለው፣ የተፈጠረው የሕግ ክፍተት ተሞልቶ በከፍተኛ ሁኔታ ለመንቀሳቀስ ሥራዎች መጠናቀቃቸውን አስረድተዋል፡፡ በተመሳሳይ ‹‹አውሮፓ ያለው የገንዘብ መዋጮም ደከም ያለ ነው፤›› በማለት አክለው አስረድተዋል፡፡ 

ምንም እንኳን በአሜካሪና በአውሮፓ ለግድቡ የሚደረገው አስተዋጽኦ ከተጠበቀው በታች ቢሆንም፣ በመካከለኛው ምሥራቅ ያሉ ዜጎች በከፍተኛ ሁኔታ ለግድቡ አስተዋጽኦ እንዳበረከቱ ተገልጿል፡፡ 

‹‹መካከለኛው ምሥራቅ ጥሩ ነው የሄደው፡፡ ተሳትፎውም ሆነ መጠኑ ጥሩ ነው፡፡ አገር ውስጥ ካለው በስሜትም የሚለይ አይደለም፡፡ የሕግ ጉዳይም የለም፤›› በማለት አስረድተዋል፡፡ 

የተጠበቀውን ያህል ገንዘብ ያልተገኘበት ምክንያት በምንም ዓይነት ሁኔታ ከተቃውሞ ጋር እንደማይገናኝ የገለጹት ዶ/ር ደብረ ጽዮን፣ ‹‹ተቃውሞ ይነሳል አዲስ ነገር አይደለም፡፡ እነርሱ ግን ከዳያስፖራው ማኅበረሰብ አንፃር በጣት የሚቆጠሩ እብዶች ናቸው፡፡ በጣት የሚቆጠሩ እብዶች ደግሞ የትም ቦታ አሉ፡፡ እነርሱን እንደ ዳያስፖራ አንወስዳቸውም የተነጠሉ ናቸው፤›› በማለት የታሰበውን ያህል ገንዘብ መሰብሰብ ያልተቻለው ከተቃውሞ ጋር በተገናኘ እንዳልሆነ አብራርተዋል፡፡ 

የአገር ውስጥ አስተዋጽኦን በተመለከተ፣ ‹‹አሁን ካለበት መጨመር ነው እንጂ መልካም የሚባል ነው፡፡ ነገር ግን ከባለሀብቱ በኩል አንድ ዓይነትና ወጥ የሆነ አስተዋጽኦ አይደለም ያለው፡፡ ደከም ያሉ አሉ፣ ጥሩ የሄዱ አሉ፤›› ብለዋል፡፡

‹‹በድምር ውጤት ስንመለከተው ከውጤት አንፃር ከውጭና ከባለሀብቱ በቂ አላገኘንም ማለት ይቻላል፡፡ ከምንም በላይ ከፍተኛ አስተዋጽኦ ያበረከተው ሠራተኛው ነው፤›› ሲሉ አስታውቀዋል፡፡

የፕሮጀክቱን አፈጻጸም መንግሥት አሳንሶ እያቀረበ ነው የሚለውን አስተያየት በተመለከተ ምን ምላሽ እንዳላቸው ተጠይቀው በሰጡት ምላሽ፣ ‹‹የምናሳንስበት ምንም ምክንያት የለም፡፡ ደብቀው እየሠሩ ነው የሚሉ የተወሰኑ ጽሑፎች ተመልክቻለሁ፡፡ ነገር ግን ያለውን ነው እየገለጽን ያለነው፡፡ እንደዚያ ቢሆንልን እንመኝ ነበር፤›› ሲሉ አስተያየቱ መሠረተ ቢስ እንደሆነ አስረድተዋል፡፡ 

በአሁን ወቅት ከአጠቃላይ የግድቡ ግንባታ 47 በመቶ የተጠናቀቀ መሆኑን፣ ለዚህም እስከ ሐምሌ 2007 ዓ.ም. በተሰበሰበ መረጃ መሠረት ከተለያዩ የኅብረተሰብ ክፍሎችና ተቋማት ቃል ከተገባው ገንዘብ ውስጥ በአገር ውስጥ ሰባት ቢሊዮን ብር፣ በውጭ አገር ከሚኖሩ ኢትዮጵያውያንና ትውልደ ኢትዮጵያውያን ደግሞ 600 ሚሊዮን ብር መሰብሰቡ ተገልጿል፡፡ 

በቢሾፍቱ ከተማ ከታክስ ጋር በተገናኘ የልኳንዳ ቤቶቻቸው የታሸጉባቸው ከ42 በላይ የሚሆኑ ግለሰቦች፣ ለኦሮሚያ ክልል ፕሬዚዳንት ጽሕፈት ቤት አቤቱታ ማቅረባቸው ታወቀ፡፡ 

አዲስ በወጣ የግብር ክፍያ ተመን ወደኋላ ተመልሳችሁ አልከፈላችሁም ተብለው የንግድ ቤቶቻቸው እንደተዘጉባቸው የሚገልጹት ልኳንዳ ቤት ባለቤቶች፣ ላለፉት ሦስት ወራት ያለ ሥራ በመቆየታችን ለኪሳራ ዳርጎናል ሲሉም ለሪፖርተር ገልጸዋል፡፡

አንድ ስማቸው እንዳይገለጽ የፈለጉ የከተማዋ ልኳንዳ ቤቶች ማኅበር አባል እንደገለጹት፣ ከከተማዋ ገቢዎችና ጉምሩክ ቢሮ ጋር የተፈጠረውን ችግር በመፍታት ችግራቸው እስከ ኢሬቻ በዓል ቀን ድረስ እልባት ሊያገኝ እንደሚችል ቢጠብቁም ያለመፍትሔ መዝለቁን አስረድተዋል፡፡

የውዝግቡን መነሻ ለሪፖርተር ያስረዱት ሌላ አባል ደግሞ፣ ቀደም ባሉ ዓመታት የትርፍ ግብር ይከፍሉ የነበሩት ከእርድ በፊት በበሬ መግዣ ዋጋ ይተመን የነበረ ሲሆን፣ ከ2007 ዓ.ም. ጀምሮ አዲስ ሕግ በመውጣቱ ወደኋላ በመሄድ የ2005 እና የ2006 ዓ.ም. የገቢ ግብር በአዲሱ ሕግ መሠረት ክፈሉ መባላቸውን አስረድተዋል፡፡ የ2005 እና የ2006 ዓ.ም. የገቢ ግብር በነባሩ ሕግ መሠረት የሚፈለግባቸውን ከፍለው የንግድ ፈቃዳቸው ቢታደስም፣ በአዲሱ ሕግ ወደኋላ በመሄድ ክፈሉ መባላቸው አግባብ አለመሆኑን ጨምረው ገልጸዋል፡፡

ነጋዴዎቹ አዲሱ ሕግ ከወጣበት ከ2007 ዓ.ም. ጀምሮ በሕጉ መሠረት ለመክፈል ፈቃደኛ መሆናቸውን፣ ያለፉት ሁለት ዓመታት ተጨማሪ የግብር ጥያቄ ውድቅ ተደርጎላቸው፣ የታሸጉ የልኳንዳ ቤቶቻቸው እንዲከፈቱላቸው የአቤቱታ ደብዳቤ ለክልሉ ፕሬዚዳንት ጽሕፈት ቤት ማስገባታቸውን ነው ለሪፖርተር የገለጹት፡፡

ከጥቂት ወራት በፊት በአዲስ አበባም ተመሳሳይ ችግር ተነስቶ የነበረ ቢሆንም፣ ጉዳዩ ወዲያውኑ እልባት ማግኘቱ አይዘነጋም፡፡ ይልቁንም የአዲስ አበባ ልኳንዳ ቤቶች ከደረሰኝ አቅርቦት ጋር በተያያዘ ከኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ጋር ተወዛግበው እንደነበረም ይታወሳል፡፡ 

የቢሾፍቱ ከተማ ገቢዎች ቢሮና የኦሮሚያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ሕጉ በአገር አቀፍ ደረጃ ተግባራዊ የሚደረግ እስከሆነ ድረስ፣ በክልሉ ውስጥ የተለየ የግብር ቅነሳ እንደማይደረግ በቅርቡ መግለጻቸው ይታወሳል፡፡ የቢሾፍቱ ከተማ የልኳንዳ ባለቤቶች ለኦሮሚያ ክልል ፕሬዚዳንት ጽሕፈት ቤት ያስገቡትን አቤቱታ በተመለከተ ምላሽ እንዲሰጡ ጥረት ቢደረግም፣ በአዳማ ከተማ ስብሰባ ላይ በመሆናቸው ምክንያት ምላሻቸውን ማግኘት አልተቻለም፡፡

1. ፪ተኛ ተከሳሽ በፍቃዱ ሃይሉ በሃይል ተገዶ ማዕከላዊ ምርመራ ውስጥ በማሰቃየት ስር የሰጠው ቃል ተቆጥሮ አመጽን በማነሳሳት ወንጀል በወንጀለኛ መቅጫ ህግ አንቀጽ 257 መሰረት አንዲከላከል መባሉን አጥብቀን እንቃወማለን ፡፡ 
2. ሃሳባቸውን በነጻነት በመግለጻቸው ከአንድ አመት ከአምስት ወር በላይ በእስር የቆዬት የዞን9 ጦማርያን የመፈቻ ወረቀት ከችሎቱ መጠናቀቅ በኋላ በአስቸኳይ በፍርድ ቤቱ አማካኝነት ተጽፎ ለማረሚያ ቤቱ ተወካይ ቢሰጥም ማረሚያ ቤቱ እስከ አርብ የስራ ሰዓት መጠናቀቂያ ድረስ መፈቻው አልደረሰኝም በሚል ሰበብ ሶስቱን ጦማርያን በእስር ማቆየቱን አስጊ ሆኖ አግኝተነዋል፡፡ 

ይህ ተግባር ከዚህ በፊት እንደታየው ሁሉ አቃቤ ህግ ለይግባኝ ጊዜ አንዲገዛ ከማረሚያ ቤቱ የሚደረግለት የጓሮ ትብብር አንዳይሆን እጅግ ከፍተኛ ስጋት አለን፡፡ ከዚህም በተጨማሪ የተለመደው የፍርድ ቤቶችን ስልጣን ዝቅ አድጎ የማየት እና የማረሚያ ቤቶች የእጅ አዙር ፍርድ ሰጪነት ማሳያም ነው ፡፡ በመሆኑም ከዚህ በፊት አንደታየው በአደባባይ በሕግ አግባብ የተሰጠን ነጻነት በጓሮ ከሕግ ውጪ ሊነጠቅ የሚችልበት ከፍተኛ ስጋት አሁንም የዞን9 ጦማርያን ፊት ተጋርጧል ፡፡
539 ቀናት ያለአግባብ እስር መቆየታችን ሳያንስ በራሱ መቆም የማይችል እና ምንም ማስረጃ ያልቀረበበትን ክስ አቃቤ ሕግ በጓሮ ከማረሚያ ቤት ጋር በመመሳጠር የመንፈግ ሌላ ተጨማሪ ግፍ አንዳይሰራብን አጥብቀን እንጠይቃለን ፡፡

ስለሚያገባን አንጦምራን!
ዞን9

የእውቁ ጋዜጠኛ፣ ዲፕሎማት፣ የታሪክ ተመራማሪና ደራሲ የአምባሳደር ዘውዴ ረታ ሥርዓተ ቀብር ጥቅምት 5 ቀን 2008 ዓ.ም. በመንበረ ጸባዖት ቅድስት ሥላሴ ካቴድራል ተፈጸመ፡፡

ለሥራ ጉዳይ በሄዱበት ለንደን ከተማ ድንገት በመታመማቸው በለንደን ቅድስት ማርያም ሆስፒታል ከፍተኛ የሕክምና ክትትል ሲደረግላቸው የነበሩት አምባሳደር ዘውዴ፣ በ80 ዓመታቸው ያረፉት መስከረም 26 ቀን 2008 ዓ.ም. ነበር፡፡

በሥርዓተ ቀብራቸው ላይ በታሪክ ፕሮፌሰር ባሕሩ ዘውዴ የቀረበው ዜና ሕይወታቸው እንደሚያመለክተው፣ አምባሳደር ዘውዴ ጥልቅ በሆነ ጥናትና ምርምር ላይ ተመሥርተው በተጠናከሩ መረጃዎች የተደገፉ፣ ‹‹የኤርትራ ጉዳይ እ.ኤ.አ ከ1941 እስከ 1963››፣ ‹‹ተፈሪ መኰንን ረጅሙ የሥልጣን ጉዞ››፣ ‹‹የቀዳማዊ ኃይለሥላሴ መንግሥት አንደኛ መጽሐፍ ከ1923 እስከ 1948 ዓ.ም›› በሚሉ ርዕሶች ሦስት ታላላቅ የታሪክ መጻሕፍትን በተባ ብዕራቸው፣ ውበትና ለዛ በማይለየው የቋንቋ ችሎታቸው በማሰናዳት፣ ለአገርና ለወገን እጅግ ጠቃሚ የሆኑ ሥራዎችን አበርክተው አልፈዋል፡፡

በ18 ዓመታቸው በዚያን ጊዜ የጋዜጣና ማስታወቂያ መሥሪያ ቤት እየተባለ ይጠራ በነበረው የመንግሥት ተቋም በ1945 ዓ.ም. በጋዜጠኝነት ሲሠሩ፣ በኢትዮጵያ ሬዲዮ ዜና አቅራቢነት ለሦስት ዓመታት ያህል አገልግለዋል፡፡

 በ1952 ዓ.ም. በኢትዮጵያ ሕዝብ የአገር ፍቅር ማኅበር ሥር ይዘጋጁ የነበሩት የኢትዮጵያ ድምፅና መነን መጽሔት ዝግጅት ዋና ዲሬክተር በመሆን እስከ 1954 ዓ.ም. ድረስ አገልገለዋል፡፡ ከዋና ዲሬክተርነት ኃላፊነታቸው በተደራቢ የእነዚሁ ሚዲያዎች የአማርኛ ቋንቋ አዘጋጅ ሆነው ከፍተኛ አስተዋጽኦ አበርክተዋል፡፡

ቀድሞ አዣንስ ተብሎ የሚታወቀው የኢትዮጵያ ወሬ ምንጭ ዋና ዲሬክተር፣ የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት ዋና ሥራ አስኪያጅ፣ የፓን አፍሪካን ኒውስ ኤጀንሲ ፕሬዚዳንት፣ የማስታወቂያ ረዳት ሚኒስትር፣ የውጭ ጉዳይ ምክትል ሚኒስትርም ነበሩ፡፡ በኢጣሊያና በቱኒዝያ የኢትዮጵያ መንግሥት ልዩ መልእክተኛና ባለሙሉ ሥልጣን አምባሳደር በመሆን ለአገራቸውና ለመንግሥታቸው በቅንነት በብቃትና በትጋት እስከ 1967 ዓ.ም. ድረስ ከፍተኛ አገልግሎት አበርክተዋል፡፡ በዘመነ ደርግ የስደት ዘመናቸውም በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ውስጥ በዓለም አቀፍ የእርሻ ልማት ፈንድ (The International Fund for Agricultural Development) የፕሮቶኮልና የመንግሥታት ግንኙነት ኃላፊ ሆነው ለአሥራ ሦስት ዓመታት ሠርተዋል፡፡ 

የመጀመሪያና ሁለተኛ ደረጃ ትምህርታቸውን ቀድሞ ደጃዝማች ገብረ ማርያም በኋላ ደግሞ ሊሴ ገብረ ማርያም ትምህርት ቤት የተከታተሉት አምባሳደር ዘውዴ፣ ከ1948 ዓ.ም. እስከ 1952 ዓ.ም. ባሉት ዓመታት ፈረንሣይ አገር ፓሪስ ከተማ በሚገኘው “ECOLE SUPERIEURE DE JOURNALISM DE PARIS” በተሰኘው ታዋቂ የከፍተኛ ትምህርት ተቋም የጋዜጠኝነት ትምህርታቸውን አጠናቀዋል፡፡

አምባሳደር ዘውዴ ረታ ገና የሁለተኛ ደረጃ ተማሪ እያሉ ባደረባቸው የደራሲነት ፍላጐት እኔና ክፋቴ፣ የገዛ ሥራዬ፣ ፍቅር ክፉ ችግርና እንግዳሰው የቡልጋው በሚሉ ርዕሶች አራት ቴአትሮችን ራሳቸው ጽፈውና አዘጋጅተው ለሕዝብ ዕይታ አብቅተዋል፡፡ 

በፕሮፌሰር ባሕሩ ዘውዴ አነጋገር፣ ‹‹ዘውዴ ረታ ስኬት በተሞላበት የሕይወት ዘመኑ ጋዜጠኛ፣ ዲፕሎማት፣ የታሪክ ጸሐፊ ሆኖ ሁሉንም ኃላፊነቱን በምልዓት የተወጣ ኢትዮጵያዊ ነበር፡፡ ሦስቱ ክህሎቶቹ ተወራራሾችም ነበሩ፡፡ በቅርቡ በከፍተኛ ደረጃ ለዓለም ዕይታ በበቃባቸው የታሪክ ሥራዎቹ የምናየውም ይህንኑ ነው፡፡ የጋዜጠኛውን ወዝ፣ የዲፕሎማትን ሥልት፣ የታሪክ ጸሐፊን ጥንቃቄ፡፡ ስለሆነም ነው ብዙውን ጊዜ በጎሪጥ የሚተያዩትን ጋዜጠኝነትንና የታሪክ ጸሐፊነትን ማጣጣም የቻለ ደራሲ ለመሆን የበቃው፤›› የሚል ምስክርነት በፕሮፌሰሩ የተሰጣቸው፡፡

በኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት መንግሥት ከሃያ ሁለት ዓመት በላይ ላበረከቱት ውጤታማ ተግባር ከንጉሠ ነገሥቱ መንግሥት የምኒልክ የመኰንን ደረጃና የኢትዮጵያ የክብር ኮከብ አዛዥ መኰንን ኒሻን ተሸልመዋል፡፡ ከሃያ አምስት የተለያዩ የአፍሪካ፣ የአውሮፓና የእስያ አገሮች ኒሻኖች ተበርክተውላቸዋል፡፡ ከቅርብ ዓመታት ወዲህም በባሕር ማዶና በአገር ውስጥም ልዩ ልዩ ሽልማቶችንም ተቀዳጅተዋል፡፡ 

የንግሥተ ነገሥታት ዘውዲቱ ምኒልክ ማስታወሻ ያዥ (ልዩ ጸሐፊ)፣ እንዲሁም በተከታታይ የጦር ሚኒስትሮች የነበሩት የራስ ሙሉጌታ ይገዙና የራስ ብሩ ወልደ ገብርኤል ዋና ጸሐፊ ከነበሩት፣ ከአባታቸው ከቀኛዝማች ረታ ወልደ አረጋይና ከእናታቸው ከእማሆይ አፀደ ረድኤቱ ነሐሴ 7 ቀን 1927 ዓ.ም. በአዲስ አበባ ከተማ የተወለዱት አምባሳደር ዘውዴ፣ እስከ ሕይወታቸው ፍጻሜ ካልተለዩዋቸው ከወ/ሮ ገሊላ ተፈራ ጋር መስከረም 21 ቀን 1959 ዓ.ም. በሕግ ተጋብተው የሁለት ሴቶችና የአንድ ወንድ ልጅ አባት ነበሩ፡፡ 

አንድ ሺሕ ያህል ሰዎች በተገኙበት የአምባሳደር ዘውዴ ረታ ሥርዓተ ቀብር ላይ ፕሬዚዳንት ዶ/ር ሙላቱ ተሾመ፣ ልዑል ራስ መንገሻ ሥዩም፣ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ቅዱስ ሲኖዶስ ዋና ጸሐፊ ብፁዕ አቡነ ሉቃስ፣ ከፍተኛ የመንግሥት ባለሥልጣናትና ወዳጅ ዘመዶቻቸው ተገኝተዋል፡፡

በጎጃም በርካታ ሰዎች እንዲረሸኑና በጅምላ እንዲቀበሩ አድርገዋል ተብሏል

በደርግ የአገዛዝ ዘመን ዜጎችን በመግደል፣ በማሰርና በማሰቃየት ተከስሰው ሞት የተፈረደባቸው አንድ ስማቸው ያልተገለጸ የቀድሞ የደርግ ባለስልጣን፤ በሆላንዷ ከተማ አምስቴልቪን በፖሊስ ቁጥጥር ስር መዋላቸውን ኤንኤል ታይምስ የተባለው የአገሪቱ ድረገጽ ትናንት ዘገበ፡፡
በሆላንድ የሚገኘው የአለማቀፍ ወንጀሎች ምርመራ ቡድን አቃቤ ህግ፣ ግለሰቡ እ.ኤ.አ በ1978 ባስተላለፉት ትዕዛዝ፣ በጎጃም አካባቢ ታስረው የነበሩ በርካታ ሰዎች ተረሽነው አስከሬናቸው በጅምላ መቃብር እንዲቀበር ተደርጓል ማለታቸውን ዘገባው ገልጧል፡፡ተጠርጣሪው ከሁለት ሳምንታት በፊት በፖሊስ ቁጥጥር ስር እንደዋሉ የጠቆመው ዘገባው፣ አምስቴልቪን ከተማ ውስጥ በሚገኘው የግለሰቡ መኖሪያ ቤት ውስጥ በተደረገ ፍተሻ የተለያዩ ማስረጃዎች የተገኙ ሲሆን በሄግ የሚገኘው ፍርድ ቤትም ከትናንት በስቲያ በዋለው ችሎት፣ ግለሰቡ ለ90 ቀናት በእስር ላይ እንዲቆዩ ወስኖባቸዋል ብሏል፡፡የሆላንድ ፖሊስ ግለሰቡ የተጠረጠሩባቸውን የወንጀል ድርጊቶች ስለመፈጸማቸው ምርመራ ማድረግ መጀመሩን ዘገባው ገልጾ፣ ፖሊስም የምስክሮችን ቃል መቀበሉንና ተጠርጣሪው ድርጊቶቹን ስለመፈጸማቸው ምስክርነታቸውን ከሰጡ ግለሰቦች አብዛኞቹ በውጭ አገራት የሚኖሩ ኢትዮጵያውያንን  እንደሆኑ አስታውቋል፡፡ምስክሮቹ በሰጡት ቃል ግለሰቡ በጎጃም አካባቢ የደርግ ባለስልጣን ሆነው ባገለገሉባቸው አመታት የተጠቀሱትን የወንጀል ድርጊቶች ስለመፈጸማቸው ተናግረዋል ያለው ዘገባው፣ የሆላንድ የወንጀል ምርመራ ባለስልጣናትም ግለሰቡን ለሞት ቅጣት ያበቃቸውን የወንጀል ክስ የተወሰነ መረጃ ከኢትዮጵያ መንግስት ባለስልጣናት መረከቡን ገልጧል፡፡የአለማቀፍ ወንጀሎች ምርመራ ቡድን፣ በደርግ የአገዛዝ ዘመን በደብረ ማርቆስና በመተከል እስር ቤቶች ውስጥ የግድያና የስቃይ ድርጊቶችን በፈጸሙ ግለሰቦች ላይ ትኩረት በማድረግ ምርመራ እያደረገ እንደሚገኝ ዘገባው አስታውቋል፡፡
61 አመታቸው እንደሆነ የተነገረላቸው እኒሁ ባለስልጣን፤ ከጥቂት አመታት ወዲህ ነዋሪነታቸውን በሆላንድ እንዳደረጉና የአገሪቱ ዜግነት እንደተሰጣቸው ያስታወሰው ዘገባው፣ ግለሰቡ በኢትዮጵያ ፍርድ ቤት በሌሉበት የእድሜ ልክ እስራትና የሞት ቅጣቶች እንደተጣሉባቸውም ገልጧል፡፡

“ያልተዘመረለት ትልቅ ሰው ነው” (የዌ. ዩኒቨርሲቲ ፕሬዚዳንት)

    የቀድሞ የኢህአፓ ብርቱ ታጋይ እንደነበር የሚገርለት አንጋፋው ደራሲ አስማማው ኃይሉ (አያ ሻረው)፤ ባደረበት ህመም በህክምና ሲረዳ ቆይቶ ባለፈው ረቡዕ በስደት በኖረባት አሜሪካ ህይወቱ አለፈ፡፡ አስማማው፤ “ከጎንደር ደንቢያ እስከ ዋሽንግተን” (ክፍል አንድና ሁለት) በተሰኙ ልብወለድ መፃህፍቱ በይበልጥ የሚታወቅ ሲሆን አምስተኛ የሥነ ፅሁፍ ሥራውን በቅርቡ ለአሳታሚዎች እንደሰጠ ለማወቅ ተችሏል፡፡
በአሲምባ በረሃ ለአራት አመታት በትግል የቆየ ሲሆን፤ በ1975 ዓ.ም የኢህአፓ ሰራዊት ሲበተን በስደት ወደ ሱዳን ሄዶ ጥቂት ዓመታት ከቆየ በኋላ ወደ አሜሪካ አቅንቷል፡፡ ለረዥም ዓመታት በአሜሪካ በስደት የኖረው ደራሲው፤ በተለይ ከሶስትና አራት አመታት ወዲህ “ከጎንደር ደንቢያ እስከ ዋሽንግተን፤ ክፍል አንድና ሁለት”፣ “ኢ.ህአሰ፣ አሰብ ክፍል አንድና ሁለት” የተሰኙ አራት መፃህፍትን ለንባብ ያበቃ ሲሆን “አያ ሻረው” የተሰኘ የግጥም ሲዲ ማሳተሙንም የቅርብ ወዳጁ ደራሲና ሀያሲ አለማየሁ ገላጋይ ለአዲስ አድማስ ተናግሯል፡፡ አስማማው በቅርቡ ወደ ኢትዮጵያ መጥቶ አምስተኛ መፅሃፉን የረዥም ልብ ወለድ ሥራ ለአሳታሚዎች ከሰጠ በኋላ ልቡን ታሞ ቦሌ አካባቢ በሚገኘው አዲስ የልብ ህክምና ማዕከል ገብቶ እንደነበር ያስታወሰው አለማየሁ፤ ወደ አሜሪካ ከሄደ በኋላ ግን በጥሩ ሁኔታ ላይ መሆኑን ደውሎ እንደነገረው ይገልፃል፡፡
ሌላው የአስማማው የቅርብ ወዳጅ በኢትዮጵያ የዌስተርን ዩኒቨርሲቲ ፕሬዚዳንት አቶ አቤይቱ መላኩ ስለሁኔታው ሲያስረዱ፤ አስማማው ቀደም ሲል የካንሰር ህመም አጋጥሞት በህክምና መዳኑን ጠቁመው፣ በቅርቡ ወደ ኢትዮጵያ በመጣበት ወቅት በሳንባ ህመም መያዙንና ቦሌ በሚገኘው አዲስ የልብ ህመም ህክምና ማዕከል አስገብተው እንዳሳከሙት፣ ከህመሙም ድኖ ወደ አሜሪካ መመለሱን ገልፀዋል፡፡ አሜሪካ ከሄደ በኋላ እንደተሻለው ገልፆልኝ ነበር የሚሉት አቶ አቤይቱ፤ ሆኖም እንደገና ታሞ ኮሎምቦስ ኦሃዩ በሚገኝ ሆስፒታል ገብቶ መታከሙን ተናግረዋል፡፡ ከዚያም ፊላደልፊያ ሄዶ እዚያም መታመሙንና ሳንባው ውሃ ቋጥሮ ለህልፈት መዳረጉን አቶ አቤይቱ ለአዲስ አድማስ አስረድተዋል፡፡ ቀብሩ የትና እንዴት ይከናወን በሚለው ጉዳይ ላይ ከዘመድ ወዳጆቹ ጋር እየመከሩ መሆኑንም አክለው ገልፀዋል፡፡ “አስማማው ያልተዘመረለት ትልቅ ሰው ነው” ያሉት አቶ አቤይቱ፤ “የእሱ ስራና ታሪክ በአግባቡ ሊዘከር ይገባል” ብለዋል፡፡
ሌላው የቅርብ ወዳጁ፤ ደራሲና ሃያሲ አለማየሁ ገላጋይ በበኩሉ፤ “አስማማው ብዙ ፅሁፍና ታሪክ ማምረት በጀመረበት ወቅት መሞቱ ያስቆጫል” ሲል በሀዘን ተሞልቶ ተናግሯል፡፡

ጌቱ ኃይሉ

መቼም ሰው ይናገራል። እኔ ደግሞ ጆሮ ፈጥሮብኛልና እሰማለሁ። የምሰማውና የማዳምጠው ግን ይለያያል።

ባለፈው ሰሞን ቁጥር 00 ሰውዬ ሲናገሩ ሰማሁ፣ “የዛሬ አሥር ዓመት ከ80 ሚሊዮን በላይ ኢትዮጵያውያን ሥራ እናስይዛለን” ብለው ሲናገሩ ሰማሁ።

ሙሉውን አስነብበኝ …