የጎጃም ልዕልት
ከተስፋዬ ገ/አብ
“የእናቷን ውበት ወርሳለች” ይሏታል። ርግጥ ነው፣ ወይዘሮ ላቀች ይህ ቀረሽ የማይባሉ ደርባባ ወይዘሮ ነበሩ። የቀድሞ የወጣትነት ወዘናቸው ወደ ልጃቸው ተሻግሮ ማየት ችለዋል። በዚህም ተባለ በዚያ ልጅቱ የንጉስ ተክለሃይማኖት ሴት ልጅ ናት። ስምን መልአክ ያወጣዋልና ስሟ ንግስት ይባላል። ስለዚህ ቆንጆ ናት። ከቁንጅናዋ በላይ ግን ሊጠቀስላት የሚችል ቁምነገር ነበራት። ከደብረ ኤልያስ ገዳም በመጡ ሊቃውንት ፅህፈትና ቅኔ ተምራ ነበር። አባቷ እያሉ አጊጣለች። ርግጥ አሁን ፀሃይ ጠልቃባት ነበር…
ንጉስ ተክለሃይማኖት የልጃቸውን ወግ ማእረግ ሳያዩ አርፈው ነበርና ልእልቷን ለማጨት በክብር የሚጠየቅ ባለቤት፣ ወይም የሚከበርና የሚፈራ ወገን አልነበራትም። ስለዚህ ዘመኑ ያፈረጠማቸው ደጃዝማቾች የንጉሱን ሴት ልጅ ሚስት ለማድረግ ጦር ወደ መስበቅ ተቃርበው ነበር። ወይዘሮ ላቀች ውሉ ጠፍቶአቸዋል። በግራና በቀኝ የሚጎነታተሉትን ጉልበታም ባላባቶች ማስቀየም ተቸግረው፣ አንዱን መወሰን ሳይችሉ ብዙ ወራት አሳለፉ። የደጃዝማቾቹ የሽኩቻ ወሬም በእረኛው በኩል በየመንደሩና በየመልካው ይናኝ ይዞአል፣
(“ስማኝማ! ልጅ መርእድ … ደፈጫ ሲበላ የከረመ ወይፈን አምሃ ብሎ ለንግስት ላከላት ይባላል”
“መርእድ ንግስትን ሊያገባ? ይሄ ጎሮጎሞ አጋሚዶ! ንጉሱ ቢኖሩ መች ይደፍር ነበር?”
“ደጃች ገሰሰ ‘ንግስት የኔ ካልሆነች ህይወቴ ታልፋለች’ ብሏል አሉ”
“አዬየ! ማርያም ትሁነን እንግዲይህ….ለከርሞ ጦር መስበቅ አይቀርም…”)
በየቤተክስያኑ ወሬው ይሄ ብቻ ነበር። ወይዘሮ ላቀች ለደጃች መርእድ “ቃል ሰጥተዋል” የሚለውን ወሬ ተከትሎ ደግሞ፣ ልእልቲቱ አኩርፋለች የሚል ወሬ ሹክሹክታ ብቅ አለ። ይሄም ቢሆን አነጋግሮአል፣
“እናቷ ተፈቀደች እሷ ምናገባት?”
“አውሬ ድመት ናት ይላሉ”
“ጠበል መውሰድ ነው እንግዲይህ…”
ወይዘሮ ላቀች በልጃቸው ጉዳይ ክፉኛ ተቸግረው እንደነበር መፃህፍት ያወጋሉ። በርግጥ የመኳንንቱ ግፊት ቢበረታ፣ እናትየው “መርእድ ያንሳት” ሲሉ መስማማታቸው እውነት ነበር። ሆኖም የጎጃሟ ልእልት፣ “መርእድን አላገባም” በማለቷ በሁለቱ ደጃዝማቾች መካከል ውጥረቱ ከረረ። በልጅ መርእድና በደጃች ገሰሰ ወገኖች መካከል ግጭት የማይቀር መሆኑ ሲታወቅ፣ ጉዳዩ ወደ አጤ ምኒልክ እንዲደርስ ተደረገ። ለአንድ አመት ያህልም አጤ ምኒልክ ጣልቃ ገብተው ሲሸመግሉ ቆዩ። በመጨረሻ ግን ጉዳዩ እልባት አገኘ። ደጃች ገሰሰ የንጉሱን ልጅ እንዲያነሳ ከተወሰነ በሁዋላ፣ አጤ ምኒልክ ልጅ መርእድን ወደ አዲስአበባ አስጠሩት።
* * *
ልጅ መርእድ አዲሳባ ደርሶ ደጅ እየጠና መሆኑ ሲነገራቸው አጤ ምኒልክ በፍጥነት ወደ እልፍኝ እንዲቀርብ አዘዙ። ልጅ መርእድ ከንጉሰ ነገስቱ ዙፋን ፊት ቀርቦ በደንቡ መሰረት ለጥ ብሎ እጅ ነሳ።
“አረፍ በል” አሉት።
እየተርበተበተ ወንበር ያዘ።
“…ያልወደደችህን ልጅ ወዳኛለች ብለህ ጦርነት ልታነሳ ነበር” አሉት ቆጣ ብለው።
“ጃንሆይ! እንደሱ አይደለም…”
“እንደሱ ነው’ንጂ! ምን እንደሱ አይደለም ትለኛለህ?”
“እናቷ ወይዘሮ ላቀች ፈቅደውልኝ ነበር…”
“እናቷን ነው የምታገባ ልጅቷን?”
ልጅ መርእድ የሙግት ስልቱን ቀየረ፣
“ጃንሆይ! ደጃች ገሰሰ አስፈራርቶ ነው የወሰዳት…”
“አትቀላምድ!” ብለው ተቆጡ ንጉሱ፣ “….ዳኛ ሆነው እንዲፈርዱ ግራዝማች ወልደዮሃንስን ሾሜ ነበር። ግራዝማች ግን ዳኝነቱን ትተው ለአንተና ለአባትህ ወገን ሆኑ። እሷን፣ ‘ከጃንሆይ እናጣላሻለን’ ብላችሁ አስፈራርታችሁ አሳቧን ልትገለብጡ ፈለጋችሁ…”
“ጃንሆይ! እኔ ይሄን አላውቅም።”
“አንተ ይሄን አታውቅም? እንግዲያው አባትህ አልነገረህም ይሆናል። ንግስት ራሷ ወረቀት ጥፋ የሰደደችልኝ እጄ ላይ አለ። ‘መርእድን አልፈልግም፤ ገሰሰ ይሻለኛል’ ብላለች። ምን ትላለህ እንግዲህ?”
ልጅ መርእድ ተስፋ ባለመቁረጥ ይሟገት ቀጠለ…
“ጃንሆይ! ንግስት ሚስቴ እንድትሆን ተመኝቼ ነበር…”
“ልጅ መርእድ! በግድ ይሆናል እንዴ ታዲያ? እሷ እንደወደደችህ ነው’ንጂ፣ እገሌን ታግባ፣ እገሌን አታግባ የምለው እኔ ምን አግብቶኝ ነው? አንተስ ቀድሞውኑ የሷን ልብ ሳትይዝ እንዴት እጇን ለመያዝ ትቃጣለህ?”
“ጃንሆይ! አምሃ ብዬ ደፈጫ እየበላ ያደገ ወይፈን ልኬላት ነበር!”
“ወይፈን ሰጥተህ ልቧን ለማግኘት ተመኘህ? እንዴት ይሆናል? አባቷ ሞተባት እንጂ የንጉስ ልጅ ናት እኮ! ወይፈን ብቻ ሳይሆን፣ ጊደርና በቅሎ ጨምረህ ልትሰጣት ይገባ ነበር። እዚያው አባቷ አገር ጉልት ሰጥታችሁ መለማመጥ በተገባ። ሲሆን ሁለት ጉልት፣ ካልሆነ አንድ ጉልት ሰጥተህ አቆላምጠህ ባታለልካት ነበር እንጂ፣ እሷ ‘አይሆንልኝም፣ የወደድሁትን አገባለሁ’ ስትል እኔ ምን አደርግልሃለሁ? የንጉስ ተክለሃይማኖትን ልጅ እንደ ገረድ አንቄ ልሰጥህ ነው? ምን ይሁን ማለትህ ነው?”
“ጃንሆይ! መጀመሪያ ላይ እሺ ብላኝ ነበር እኮ…”
“አትቀላምድ! እሺ አላለችህም”
“ቆርቦ ያንሳኝ ብላ ነበር…”
“ጅላጅሎ! ቆርቦ ያንሳኝ ማለቷ ምን ማለት ነው? አንተ ባንድ እንደማትረጋ አውቃለች። ቆርበህ እንደማታነሳት አውቃ እምቢ ማለቷ ነው። ይሄ አይገባህም?”
በመጨረሻ ልጅ መርእድ ተሸነፈ።
“ተሳስቻለሁ ጃንሆይ! ይቅር ይበሉኝ” አለ።
ጃንሆይ ግን ተቆጥተውበት ስለነበር፣ “ተነስ ተከተለኝ” አሉትና ከዙፋናቸው ተነሱ።
በጃንሆይ ዙሪያ ነበሩት ሁሉ የሳቅ ድምፅ አሰሙ። ቀጥሎ የሚሆነው የገባው ልጅ መርእድ (ምናልባት እድሉን እያማረረ) ጃንሆይን ተከትሎ ወደ ጓዳ ገባ። በግራና በቀኝ ጠባባብ መስኮቶች ያሉት ሰፊ ክፍል ነበር። መካከሉ ላይ ካለው ጠረጴዛና አንድ ወንበር በቀር በክፍሉ ውስጥ አንዳችም እቃ አልነበረም። ግድግዳው ላይ የተለያዩ ዱላዎች ተንጠልጥለዋል። አጤ ምንሊክ ከሽመሎቹ አንዱን እየመረጡ እንዲህ አሉት፣
“ቀላምደህ ጦርነት ልታነሳ ነበር። ላጠፋኸው ጥፋት ጥሩ ፍትፍት መቅመስ አለብህ?”
“ጃንሆይ! አጥፍቻለሁ ብያለሁኮ!”
“ቢሆንም፣ ጠጅ ሳትቀምስማ አትወጣም…”
እንደ ራቻ እያገላበጡ ይገርፉት ጀመር። አጥንቱንና ክፉ ቦታ እንዳይመቱት እየተጠነቀቁ፣ ልክ አባት ልጁን እንደሚቀጣው አስጎንብሰው ጀርባ ጀርባውን በዱላ ዠለጡት። ይህችን የጃንሆይ የዱላ ፍትፍት ብዙዎች ፊታውራሪዎችና ራሶች ጭምር እንደቀመሷት ስለሚያውቅ፣ ልጅ መርእድም ድምፅ ሳያሰማ ቀጨሞውን በፀጥታ ጠጣ። አጤ ምኒልክ ዝቅተኛውን ቅጣት 12 ዱላ ካቀመሱት በሁዋላ ዱላውን እነበረበት ቦታ ሰቀሉ። እናም እንደገና ልጅ መርእድን አስከትለው ወደ እልፍኛቸው ተመለሱ። በቤተመንግስቱ ደንብና ስርአት መሰረትም ምኒልክ በዙፋናቸው፣ ልጅ መርእድም በቦታው ተቀመጡ።
በመጨረሻ እንዲህ ሲሉ አሰናበቱት፣
“…እስቲ ለማን እንደምንድርህ እናያለን። እዚሁ አካባቢ ቆይ!”
(የትረካ ምንጭ፡ ጳውሎስ ኞኞ፣ (አጤ ምኒልክ)፣ Count Gleichen – With the Mission to Menilik, ደጃዝማች ከበደ ተሰማ)
Tesfaye, I love your short stories that you collect from books….and i like your ownwriting too, I i mean the way you present it. Keep writing,weather it is a fact or fiction they are so entertaining, aind so easly constructed. Your writing style is beautiful.
Paulos Gnogno in his book, ” ATe Minilik ” page 401 wrote about this incident in admiration of emperor Minilik and how he was an enlightened man ahead of his time for refusing to force a young lady to mary a man she didn’t much care about. However, neither Paulos Gnogno nor any other writer has written about Dejazmach Merid being flogged by Minilik. Also, no writer has written about Minilik saying to Dejazmach Merid, ” esti leman endeminidirih enayalen, ezihu akababi qoy. ” These two are Tesfaye’s sinister fabrications intended to make it look like Minilik was contradicting himself. Tesfaye is trying to tell us that Minilik, who was against arranged marriages, ended up telling Dejazmach Merid that he will arrange a marriage for him. This Shabia agent has proven to me that he really is a sworn enemy of Ethiopia. Minilik is a widely written about and universally respected figure for what he accomplished at home and for positively transforming the image of black people worldwide by his military success at Adwa. Tesfaye, you want to write about embarassing leaders? start with Issayas Afewerqi – the mad man who has turned your country into a prison, the mad booze- addict bozo who’s keeping your cousins in metal containers. Unlike minilik and Tayitu, who you seem to be obsessed with, and who lived more than a century ago, mad man Afewerqi is still in power and is much more relevant TODAY.
his highness menilik II was the most democratic and fatherly leader of his time even by europian standard,but the so called golden generation including weyane trying to paint a bad picture in his name.the good thing is a truth is a truth.no matter what you do,it will prevail
dear editor
and then after…no end the story- excuse me – Love Story
So what Tesfaye? You became best . Anyone can tell from what you scribed which means you are low. Poor guy.
In Paulos gnogno’s book ” Atse minilik ” page 401, Paulos simply admires Minilik regarding his philosophy of arranged marriages. If the bride doesn’t like a suitor, she has a right to refuse to mary him. Paulos quotes from Minilik’s letters adresses to the various individuals involved. However, no where in that book does Minilik say to Dej. Merid, ” Esti leman endeminidirih enayale, ezihu akababi qoy. ” This was A deliberate misrepresentation of Minilik’s view on arranged marriages. Tesfaye is once more trying to make Menilik a random man who could contradict himself routinely on important issues. It just goes to prove to us Tesfaye’s hate for Ethiopia and great Ethiopians.
አቶ ተስፋየ የሚኒሊክን ታሪክ የማበላሽት ጥረትህን መቸ ነው የምታቆመው? ምንም ብትለፋ የምኒልክን ታሪክ መቀየር አትችልም እሽ አርፈህ ተቀመጥ
Where does this writer get this story or is he using his artistic freedom to stretch a slivered story into a sensation? I think he is suffering from pseudologia fantastica. This is not his first fabrication or stretching of facts. I think he is betting that he is the only one in possession of the books he claims sources for his ‘story’. Do you remember the story he wrote about the mother of Lij Iyasu? He must be of a sick mind!!! Just right down disgusting.
ህብረት ፍቅር ውለታ ቀርቶ ግብራበርነትኅ በረታ!!እስህ?
leave alone Menilik.He did a great job in his time.
Tesfaye,
when are you going to stop your መርዝ poisnous writting?. What ever you say,you will not be able to change reality. Unless you hope may be,when lie is repeated,it will be accepted.Poor guy… you really must be misreable working hard for your master Isayas to divide Ethiopians;You shall never win.Oromos, Amaras and christians and muslims,all Ethiopians will get rid of their commen enemies Meles and Isyas one day. Stay in exile and never return back to Kidist Ethiopia. Idiot