ዴሞክራሲና የዘውግ ብሔርተኝነት – (በናትናኤል ፈለቀ – Zone 9 )
@Zone9ners በዴሞክራሲ ጉዳዮች ላይ ተከታታይ ጽሑፎችን ሊያስነብባችሁ ተዘጋጅቷል። እነሆ የመጀመሪያው፣ “ዴሞክራሲ እና የዘውግ ብሔርተኝነት” በናትናኤል ፈለቀ ተጽፎ ቀርቧል። ናትናኤል በዚህ ጽሑፉ ‘ዴሞክራሲ አልፎ–አልፎ የሚከሰቱ የጎሳ ወይም ዘውግ ግጭቶችን ይፈታል’ ብሎ ይከራከራል። መልካም ንባብ!
በኢትዮጵያ አቆጣጠር ከ1983 ዓ.ም በኋላ የሀገሪቱን ስልጣን የያዘው ሕወኃት/ኢሕአዴግ መራሹ አገዛዝ ሀገሪቱን መልሶ ለማዋቀር ትከክል ብሎ ያሰበውን በዋነኝነት ቋንቋን ማዕከል ያደረገ የዘውግ ፌደራል ስርዓት ሲገነባ ቆይቷል፡፡ ይህም በቅርብ ጊዜ የሀገሪቱ ታሪክ ውስጥ የዘውግ ማንነት ተኮር ውይቶች ጎልተው አደባባይ እንዲወጡ ዕድል ፈጥሯል፡፡ የሀገሪቱን የፖለቲካ ልሂቃን ውይይት መድረክ የተቆጣጠረው የዘውግ ማንነት ተኮር (ብሔርተኝነት) አጀንዳ ልሂቃኑ በሚያሳዩት የፅንፈኝነት ባህሪ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተካረረ መጥቷል፡፡ በዚህም የተነሳ አሁን ስልጣን ላይ ያለው አገዛዝ አምባገነናዊ ቢሆንም በለውጥ ምክንያት ከስልጣን ቢወገድ በሚፈጠረው ክፍተት (Vacuum) ጊዜ ውስጥ የዘውግ ማንነት ተኮር የእርስ በርስ ግጭት ሊነሳ ይችላል ብሎ በመፍራት አምባገነናዊ ባህሪውን ይዞም ቢሆን ሕወኃት/ኢሕአዴግ መራሹ አገዛዝ “ይቆይልን” የሚል አስተያየት ያላቸው ሰዎች ጥቂት አይደሉም፡፡ ከዚህ ከፍ ሲል ደግሞ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት አሁን ሀገሪቱ ውስጥ አለ ብለው የሚያምኑትን የዘውግ ተኮር ግጭቶች ስጋት ለመቆጣጠር “ልፍስፍስ ስለሆነ አምባገነናዊ ስርዓት አሁን ላለንበት ተጨባጭ የማኅበራዊ-ፖለቲካ ሁኔታ ተመራጭ ነው” የሚሉ ሃሳቦችም ይሰማሉ፡፡
በርግጥ ከላይ የተጠቀሱትን ሁለት አስተያየቶች የሚሰነዝሩ ሰዎች ሀገሪቱ እስከመቼ በአምባገነናዊ ስርዓት ውስጥ ብትቆይ እንደሚሻልና ምን ሲከሰት ወደ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ሽግግር ማድረግ ተገቢ እንደሆነ ግልፅ የሆነ የመፍትሄ ሀሳብ አብረው ሲሰነዝሩ አይሰማም፡፡ አንድ ነገር ግን ግልፅ ነው፡፡ ሀገሪቱን ለአምባገነናዊ ስርዓት ለተራዘመ ጊዜ መተው መዘዙ ብዙ ነው፡፡ በዚህ ጽሑፍ ዴሞክራሲያዊ ስርዓቶች የዘውግ ማንነት ተኮር የራስን ዕድል በራስ ለመወሰን የሚነሱ ጥያቄዎችን የሀገሪቱን ሉዓላዊ ግዛት አደጋ ውስጥ በማይከት ሁኔታ ማስተናገድ እንደሚችሉ በማሳየት ሀገሪቱ አሁን ባለችበት ተጨባጭ ሁኔታ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት እንደሚያስፈልጋት ይሞግታል፡፡ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ስለተፈጠረ ብቻ በዘውግ ብሔርተኝነት ምክንያት የሚፈጠር የግጭቶች ስጋት ተኖ ይጠፋል ማለት አይቻልም፡፡ ጽሑፉ ለማስረዳት የሚሞክረው ዴሞክራሲያዊ መንግስት (ስርዓት) በኢትዮጵያ ውስጥ ሲገነባ ችግሩ አሁን ካለበት ደረጃ የበለጠ አስጊ እንደማይሆን እና ከኢትዮጵያ በፊት ተመሳሳይ ስጋት የነበረባቸው ሀገራት ዴሞክራሲን ተጠቅመው ችግሩን እንዴት እንዳለፉት ነው፡፡ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ኢትዮጵያ ውስጥ እንዴትና በማን ይመጣል የሚሉት ጥያቄዎች በዘውግ ብሔርተኝነት ጥያቄ መልስ ማግኝት ውስጥ ግብዓቶች ቢሆኑም ከዚህ ጽሑፍ ወሰን (Scope) በላይ ናቸው፡፡
የዘውግ ማንነት ተኮር የፌደራል ስርዓት ለምን ኢትዮጵያን ይበታትናል?
የኦሮሞ ዴሞክራሲያዊ ግንባር (ኦዴግ) የሚባል ድርጅት በአዲስ መልክ አደራጅተው ወደ ኢትዮጵያ ፖለቲካ የተመለሱት ሌንጮ ለታ በጻፉት አንድ ጽሑፍ ኢትዮጵያ ውስጥ አሁን ስልጣን ላይ ያለው አገዛዝ ወደስልጣን ሲመጣ የነበረው የሀገሪቱ የፖለቲካ ሁኔታ (setting) የዘውግ ማንነት መሰረት ያደረገ የፌደራል ስርዓትን እንዲከተል ከታሪክ የተረከበው የውዴታ ግዴታ እንደነበር እና ብቸኛ ሀገሪቱን ከመበታተን ለማዳን የሚችል ስርዓት እንደነበር አስረድተዋል፡፡ እንደሌንጮ ትንተና ከሆነ የዘውግ ማንነት ጉዳይ ገዢ ሕዝብን የማደራጅያ (mobilizing) ሀሳብ አድርገው የፈጠሩት በዘውግ ማንነታችን ምክንያት ጭቆና ደርሶብናል ብለው የዘውግ ማንነት ተኮር ድርጅቶችን የመሠረቱ ቡድኖች ሳይሆኑ ከዛ በፊት ዘውግ ተኮር ጭቆናን የፈፀሙ ሀገሪቷን ይገዙ የነበሩ ቡድኖች ናቸው በማለት የዘውግ ማንነት ተኮር ንቅናቄዎችን ቀድሞ ለተፈጠረ ችግር ምላሽ ብቻ እንደሆኑ ያስቀምጣሉ፡፡
ሌንጮ በጽሑፋቸው የፌደራል ስርዓቶች በተፈጥሯቸው የአገር ግዛት አንድነትን ለማስጠበቅ ጥንካሬ እንደሚያንሳቸው፣ የፌደራል ስርዓቱ የተዋቀረው ደግሞ የዘውግ ማንነትን (ቋንቋን) መሠረት አድርጎ ከሆነ የበለጠ ደካማ እንደሚያደርገው አትተዋል፡፡ የሌንጮን ሃሳብ የሚያጠናክር ተሞክሮ ለመጥቀስም የዓለም ግዙፏ ዲሞክራሲ ህንድ ከታላቋ ብሪታኒያ ቀኝ ግዛት ተላቃ ከፓኪስታን ጋር ፍቺ ከፈጸመች በኋላ ሃገሪቷን በጠቅላይ ሚነስትርነት ያስተዳድሩ የነበሩትጆዋሃርላል ኔህሩ “የገንጣይነት ስሜትን ያበረታታል እና ሀገሪቷን ወደ በለጠ መከፋፊል ያመራል” በሚል ምክንያት የሕንድ ፌደራል ስርዓትን ቋንቋን መሠረት አድርጎ መልሶ ለማዋቀር ይነሱ የነበሩ ምክረ ሃሳቦችን ለመቀበል ፍላጎት እንዳልነበላራቸው አቱል ኮህሊ የተባሉ የሕንድ ማህበራዊ ሳይንስ ተመራማሪ “Can Democracies Accommod-ate Ethinic Nationalism? Rise and Decline of Self-determination Movements in India” በሚልርዕስ ባስነበቡት የጥናት ጽሑፍ ውስጥ ጠቅሰዋል፡፡ ኔህሩ የኋላ ኋላ ግን የታሚል ቋንቋ ተናጋተናጋሪዎች የራሳቸው ፌደራል ግዛት (Tamil Nadu) እንዲኖራቸው ያነሱትን ጥያቄ ተቀብለው የታሚል ቋንቋ ተናጋሪዎች ግዛት እንዲመሠረት አድርገዋል፡፡ የሰጉት የመበታተን አደጋ ግን አልተከሰተም፡፡
ከላይ የተጠቀሱት እውነታዎች በዘውግ ማንነት የተዋቀረ የፌደራል ስርዓት ለሀገሪቱ ግዛት አንድነት ተፈጥሯዊ አደጋ እንደሚጋብዝ የሚያረጋግጥ ቢሆንም በመጀመሪያ ሀገሪቱን ሆን ተብሎ ለመበታተን የተቀመረ ሳይሆን በወቅቱ ሥለጣን በእጃቸው የነበረው ልሂቃን አረዳድ መሠረት ቀደም ብለው የነበሩት የታሪክ ክስተቶች የጫኑት የውዴታ ግዴታ እንደነበረ፣ እንዲሁም በሁለተኛነት ደግሞ የመበታተን እና የግጭት አደጋው መኖሩ የግዛት አንድነቱን መበታተን የማይቀር (inevitable) ዕጣ ፈንታ እንደማያደርገው ያስረዳሉ፡፡
የዘውግ ብሔርተኛነት እና አምባገነናዊ ስርዓት (ሕወኃት/ኢህአዴግ)
የዘውግ ማንነቶች ከሌላ ዓይነት የማደራጃ (mobilizing) ማንነቶች (cleavages) ለምሳሌ – ከመደብ አንጻር ሲወዳደሩ ቀላል እና ምቹ ሆነው እናገኛቸዋለን፡፡ ሃይማኖት ወይንም ደግሞ ቋንቋን የመሳሰሉ ማንነቶችን መሠረት አድርገው የራስን ዕድል በራስ ለመወሰን አጀንዳ አድርገው የሚነሱ ቡድኖች ከሌሎች ዓይነት ቡድኖች አንጻር የተሻለ ማህበራዊ ውስብስብነት (social complex) ለምሳሌ፡- የሀብት እና የሥራ ክፍፍልን በውስጣቸው ስለሚይዙ እራሳቸውን ግዛት መመሥረት እንደሚችል ሙሉ ማኅበረሰብ ለማየት ቀላል ይሆንላቸዋል፡፡
የዘውግ ማንነት ብዙሃነት ባለበት ሀገር ውስጥ የራስን እድል በራስ ለመወሰን የዘውግ ማንነታቸውን መሠረት አድርገው ተደራጅተው የሚነሱ ቡድኖች መኖራቸው የሚጠበቅ እውነት ነው፡፡ ይህ እውነታ የእርስ በርስ ግጭት እና የመበታተን ፍርሃትን በመንዛት ስልጣን ላይ ለመቆየት ለሚልጉ አምባገነኖች ጥሩ አጋጣሚን ይፈጥራል፡፡ በኢትዮጵያ ተጨባጭ ሁኔታ አሁን እንደሚስተዋለው የማዕከላዊ መንግስቱን ስልጣን የያዘው ቡድን በተለያዩ የዘውግ ማንነቶች መካከል የጨቋኝ እና ተጨቋኝ ታርጋ በመለጠፍ የእርስ በርስ ግጭት ስጋትን በማጋጋል የከፋፍሎ መግዛት ስልትን እየተገበረ ይገኛል – ከአማራ ዘውግ የነበሩ የገዢ መደብ ቡድኖች የፈጸሙትን ጭቆና እንደሽፋን በመጠቀም፡፡
ስልጣን ላይ ያለው አገዛዝ እራሱን ከተጨቆኑት ወገን አድርጎ ለመሳል ሚሞክርም በተግባር የሚያደርገው ግን የ ሚያረጋግጠው ይህንን አይደለም፡፡ ተጨቁነናል በማለት የዘውግ ማንነትን መሠረት አድርገው የራስን ዕድል በራስ ለመወሰን የተነሱ ንቅናቄዎችን ለማፈን ሲሞክር ነው የሚታየው፡፡ ለአብነት ያህል፣ የኦጋዴን ብሔራዊ ነጻነት ግንባር /ኦብነግ/፣ የቤንሻንጉል ሕዝቦች ነፃነት ንቅናቄ /ቤሕነን/፣ የጋምቤላ ሕዝቦች ነፃነት ንቅናቄ/ጋሕነን/ እና የኦሮሞ ነጻነት ግንባት /ኦነግ/ን የመሳሰሉ የዘውግ ማንነትን መሠት አድርገ ከተደራጁ ንቅናቄዎች ጋር አሁንም እልባት ያላገኘ ግጭቶች ውስጥ ይገኛል፡፡ ስልጣን ላይ ያሉ አምባገነኖች እንደሚያደርጉት ሕወኃት/ኢህአዴግ መራሹ አገዛዝ እነዚህ የበለጠ ስልጣን እና የሃብት ቁጥጥር ጥያቄን የሚያነሱ ቡድኖችን በኃይል በመጨቆን የንቅናቄዎቹን ጥያቄዎች ለማፈን እየጣረይገኛል፡፡ እነዚህ የኃይል እርምጃዎች በተለይ በኦጋዴን አካባቢ እጅግ አሰቃቂ እንደሆነ በተለያየ ግዜ የሚወጡ የሰብዓዊ መብት ተሟጋች ድርጅቶች ዘገባዎች ይጠቁማሉ፡፡ የመንደሮች መቃጠል፣ የሰላማዊ ወንዶች መገደል የሴቶች መደፈር በዋናነት በተጋጋሚ የሚጠቀሱት ናቸው፡፡
ሌላ ጥሩ የቅርብ ግዜ ምሳሌ ሊሆን የሚችለው የኢትዮጵያ ሙስሊሞች የራሳቸውን ዕድል በራስ ለመወሰን /ሃይማኖታዊ አስተምህሮችን እና መሪዎችን በነፃነት ለመምረጥ/ ያነሱትን ጥያቄ ሕወኃት/ኢሕአዴግ መራሹ አገዛዝ ያስተናገደበት መንገድ ነው፡፡ ከ3 ዓመት በፊት ንቅናቄው ሲጀመር ጥያቄውን ይዘው ከመንግስት ጋር እንዲደራደሩ በእምነት ተከታዩ የተመረጡት መሪዎች አሁን እስከ 22 ዓመት የሚደር የእስር ቅጣት ተላልፎባቸው በማረሚያ ቤት ይገኛሉ፡፡
እነዚህ የሕወኃት/ኢሕአዴግ እርምጃዎች የራስን ዕድል ለመወሰን የተደራጁ የዘውግ ማንነት ተኮር ድርጅቶች ውስጥ ቆምንለት ለሚሉት የዘውግ ማኅበረሰብ የበለጠ የሚጠቅመውን በድርድር ለማስገኘት የሚጥሩትን መካከለኞች (mo-derates) ወደ ጎን እንዲገፉና ጽንፈኞች ወደፊት እንደመጡ አስተዋጽኦ አድርገዋል፡፡
አምባገነናዊ ስርዓቶች በፍፁም ስጣናቸውን ለማጋራት ወይንም ከስልጣናቸው ላይ ቆርሰው ለመስጠት ፈቃደኛ አይሆኑም፡፡ በኢትዮጵያ ታሪክም በፈቃደኝነት ስልጣን ለሌላ ያስተላለፈ ወይንም ከሚቆጣጠረው ማዕከላዊ ስልጣን ቆርሶ ለአካባቢ/የክልል መንግስት ያከፈለ የለም፡፡ ስለዚህም አምባገነናዊ ስርዓት የዘውግ ማንነት ብዝሃነት ባለበት ሃገር ውስጥ የዘውግ ማንነት ተኮር ግጭት ስጋትን ያባብሳል፡ እንዲሁም ግጭቶችን ወደማይፈቱበት የጭቆና እና የብጥብጥ አዙሪት ይከታል እንጂ ዘላቂ ሰላምን እና አብሮ መኖርን የሚያረጋግጥ ስርዓት አይደለም፡፡
የሕወሓት/ኢህአዴግ አገዛዝም የዘውግ ማህበረሰቦችን ጥያቄ ላለፉት 24 ዓመታት ያስተናገደበት መንገድ ጥያቄዎቻቸውን የመለስ ሳይሆን እንደውም ለማፈን በመሞከር ቅሬታቸው ውስጥ ለውስጥ እንዲብሰለሰል የሚገፋና በግዜ መፍትሄ ካልተሰጠው የሃገሪቷን የወደፊት እጣ ፈንታ ጨለማ የሚያደርግ ውጤት ይዞ ሊመጣ የሚችል አድርጎታል፡፡
አሁንም ቢሆን የሃገሪቷን አጠቃላይ መረጋጋት አደጋ ውስጥ የመክተተ አቅም የላቸውም እንጂ የስልጣን እና የሃብት ቁጥጥርን ለማሳካት በተቋቋሙ የዘውግ ማንነት ተኮር ንቅናቄዎች እና በማእከላዊ አገዘዙ መካከል (ከኦነግ እና አብነግን ከመሳሰሉ ቡድኖች ጋር) እንዲሁም በዘውግ ማኅበረሰቦች መካከል (በቅርቡ እየበረከተ የመጣው በነባሮች (natives) እና መጤዎች መካከል ያለውን የመሰለ) ደም እያፋሰሱ ያሉ ግጭቶች የሃገሪቷ ፖለቲካ ላይ ጥላ እያጠሉ ይገኛሉ፡፡
እስካሁን ካነሳናቸው ሀሳቦች በመነሳት እነዚህ የሃገሪቷ የወደፊት እጣ ፈንታ ላይ አሻራቸውን እያሳረፉ ያሉ ግጭቶች አምባገነኑ የሕወሓት/ኢህአዴግ አገዛዝ እያስወገዳቸው/እየተከላከላቸው ሳይሆን ጭራሽ እያባባሳቸው እንደሆነ ለመረዳት እንችላለን፡፡ ከዚህ በላይ ከተጠቀሱት እውነታዎች መረዳት የሚቻለው አምባገነናዊ ስርዓቶች የውግ ተኮር ግጭቶችን ለመቆጣጠር የተሻሉ ስርዓቶች ናቸው የሚለው መከራከሪያ እንደሃልዮትም ሆነ በተግባር ሲፈተሽ በዓይነ ህሊና የተፈጠረ (imagined/perceived) ነው እንጂ እውነተኛ (real) አይደለም፡፡
መፍትሄው ዴሞክራሲ
በኢትዮጵያ ውስጥ የዘውግ ማንነት ተኮር የፌደራል መንግስታዊ መቃቅር የግዛት መበታተን የማይቀር ዕጣ ፈንታ እንደማያደርገው መረዳት ጠቃሚ የሆነውን ያክል ሃገሪቷ በዘውግ ተኮር የፌደራል ስርዓት በድጋሚ ከተዋቀረች በኋላ ሥሉጣንን ለ24 ዓመታት የሙጥኝ ብሎ የቆየው ሕወሓት/ኢህአዴግ አገዛዛ በአምገነናዊ ባህሪው የተነሳ የራስን ዕድል በራስ ለመወን የተነሱ የዘውግ ማንነት ተኮር ንቅናቄዎች ጥያቄዎችን በማፈን እና በመጨቆን ብቻ መፍትሄ ለመስጠት ስለሚሞክር ግጭቶችን እና የግጭት ስጋትን እያባበሰ እንደሆነ መረዳት ያስፈልጋል፡፡
እስከዚህ ከተግባባን ታድያ ደሞክራሲያዊ ስርዓት የዘውግ ማንነት ተኮር ግጭቶችን እና የመበተን ስጋትን የሚያስተናግድበት መንገድ ባይኖርም እንኳን ከአምባገነናዊ ስርዓት የባሰ የሚያደርገው እና በአምባገነኖች ስንጨቆን መኖርን የምንመርጥበት ምክንያት ሊሆን እንደማይችል እንረዳለን፡፡
ነገር ግን ኢትዮጵያ ውስጥ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት የእንዲገነባ የሚሟገቱ ሁሉ የሙግታቸው መሠረታዊ ምክንያት ዴሞክራሲ የሀገሪቷን ማህበራዊ፣ ምጣኔ ሃብታዊ እና ፖለቲካዊ ችግሮች ይፈታል በሚል እምነት ነው፡፡ በዘውግ ማንነት ተደራጅተው የራስን ዕድል በራስ ለመወሰን የሚደረጉ ንቅናቄዎች ደግሞ በአንድም ሆነ በሌላ መንገድ የወቅቱ የሀገሪቱ ቁልፍ ጥያቄ ሆኗል፡፡ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ይመስረት ሲባል ይህን ቁልፍ ችግር /ጥያቄ/ በሚገባ የሚመልስበት መንገድ እንዳለው እርግጠኛ መኮን አለት፡፡
አቱል ኮህሊ ከላይ በተጠቀሰው ጥናታቸው ላነሱት ጥያቄ መልስ ሲሰጡ ዴሞክራሲያዊ ስርዓቶች የዘውግ ብሔርተኝነትን በሚገባ ማስተናገድ እንደሚችል ያስረዳሉ፡፡ ኮህሊ እንደሚሉት ዴሞክራሲዎች ውስጥ (በተለይ በማደግ ላይ ያሉ ሀገራት ዴሞክራሲዎች) የዘውግ ብሔርተኝነትን በሚገባ ለማስተናገድ አጠቃላይ የሃገሪቷ የፖለቲካ ሁኔታ ውስጥ ሁለት አስፈላጊ ባሕሪያት (proximate variables) ሊኖሩ ይገባል፡፡ የመጀመሪያው አስፈላጊ ባህሪ ጠንካራ ተቃማዊ ማዕከላዊ መንግስት ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ ሀገሪቷን የሚመሩት ሰዎች የዘውግ ብሔርተኛ ቡድኖች የሚያነሱትን ጥያቄ ለማስተናገድ ፈቃደኛ መሆናቸው ነው፡፡
ዴሞክራሲን በእግር ለማቆም ጠንካራ የመንግስት ተቋማት ሊኖሩ እንደሚገባ ግልፅ ነው፡፡ በደንብ የተደራጁ የፖለቲካ ፓርቲዎች የምርጫ ስርዓት፣ ጠንካራ የመወሰኛ ምክር ቤት፣ ገለልተኛ የፍትህ አካላት /ፍ/ቤት እና ፖሊስ/፣ ገለልተኛ ጦር ሰራዊት እና ጠንካራ መገናኛ ብዙሃን ዴሞክራሲን እንደስርዓት የሚያቆሙት አስፈላጊ ተቋማት ናቸው፡፡
ኢትዮጵያ በማዕከላዊ መንግስት መተዳደር ከጀመረች ግዜ አንስቶ ስልጣን የተቆጣጠሩ አገዛዞች የህብረተሰቡ ታችኛው ክፍል ድረስ የሚደርስ ጠንካራ መዋቅር መዘርጋት ችለዋል፡፡ የስርዓቶቹ ጥንካሬ መሠረትም ይህንን መዋቅር ሥልጣን ላይ የመቆየት ዕኩይ ዓላማቸው ባግባቡ መጠቀም መቻላቸው ነው፡ የተዘረጋው መዋቅር ከላይ ወደታች ለሚፈስ ትዕዛዝ ተፈጻሚነት እንዲመች ተደርጎ የተሰራ በመሆኑ በዚህ ዘርፍ ውጤታማ ነው ማለት ይቻላል፡፡ በአንፃሩ እስካሁን ያሉት አገዛዞች ውስጣዊ (Inherent) በሆነ ባሕሪያቸው ምክንያት መዋቅሮቹ የሚሞሉት በአድርባይ ታማኝነት ስለሚሆን ከታች ወደላይ ሽቅብ የሚወጣው ሰንሰለት ላይ የበላዮች መስማት የሚፈልጉትን ማዕከል ያደረገ መረጃ እና ዘገባ (Report) ስለሚሆን የሚወጣው በዚህ ዘርፍ ውጤታማ አልነበሩም፣ አሁንም አይደሉም፣ ወደፊትም ሊሆኑ አይችሉም፡፡
ደሞክራሲያዊ ስርዓት ሲኖር በአንጻሩ እስካሁን የነበሩት/ያሉት/ አገዛዞች የፈጠሩትን ጠንካራ ቁልቁል መዋቅር እንደ መልካም ጎን በመውሰድ ነገር ግን መዋቅሩን ተቋማዊ በማድረግ የሁለትዮሽ ተዋረዱን/ወደታች እና ወደላይ/ ሚዛናዊ ያደርገዋል፡፡ በይበልጥም በሕዝብ ዘንድ ተቋማቱ ያላቸውን ተአማኒነት ነፍስ ይዘራበታል፡፡
ማዕከላዊ መንግስቱ ጠንካራና በሕዝብ ዘንድ ተአማኒ የሆኑ ተቋማት ባለቤት መሆኑ ለሃገሪቱ ይጠቅማል ብሎ የሚያስብበውን ራዕይ ተፈጻሚ ለማድረግ ያለውን አቅም በእጅጉ ያሳድግለታል፡፡ በተጨማሪም ተቋማዊ ሆኖ የተደራጀ ማዕከላዊ መንግስትን የሚመሩት ሰዎች ስልጣን የሚይዙት ዴሞክራሲያዊ በሆነ መንገድ ብቻ ስለሚሆን ስልጣን ቆርሶ ለመስጠት ስጋት የሚሆንባቸው ነገር ይቀንሳል፡፡ ስልጣናቸውን የሚጠብቁት እራሳቸው ሳይሆኑ የመረጣቸው ሕዝብና የመንግስት ተቋማት ናቸው፡፡
ኮህሊ በጥናታቸው እንዳሰፈሩት ጠንካራ ተቋማዊ ማዕከላዊ መንግስትን የሚቆጣጠሩ መሪዎች ከዘውግ ብሔርተኞች ጋር በሚያደርጉት ድርድር ወቅት ቆፍጠን ያለ (Assertive) አቋም ለመያዝ የሚያስችላቸው አቅም ይኖራቸዋል፡፡ የዘውግ ብሔርተኞች ለሚያነሷቸው የግዛት አንድነትን ወይንም የአጠቃላይ ማኅበረሰቡ ደህንነትን አደጋ ላይ ሊጥሉ የሚችሉ ጥያቄዎች ላይ ገደብ ማበጀትም ይችላሉ፡፡ በዚህ ሁኔታ ውስጥ የማዕከላዊ መንግስት መሪዎች የዘውግ ብሔርተኞችን ፍላጎት ለማስተናገድ ፈቃደኛ የሚሆኑ ከሆነ የራስን ዕድል በራስ ለመወሰን በዘውግ ብሔርተኞች የሚደረገው ንቅናቄ እውነተኛ ውጤቶችን የምር በሆነ ማመቻመች (Compromise) ማስገኘት ስለሚችል እየከሰመ ይሄዳል፡፡
ኮህሊ አጠቃላይ የፖለቲካ ሁኔታው (Setting) ጠንካራ ተቋማዊ ማዕከላዊ መንግስት መኖሩ እና ስልጣን የተቆጣጠሩት መሪዎች የዘውግ ብሄረተኞችን ጥያቄ ለማስተናገድ ፈቃደኛ መሆናቸው ዴሞክራሲያዊ ስርዓቶች የዘውግ ማንነትን መሠረት ያደረጉ ግጭቶችንና መበታተንን የሚያስቀሩበትና ለዘላቂ ሰላም መፍትሄ መሆን የሚችሉ አስፈላጊ ባህሪያት እንደሆኑ ቢጠቁሙም ሌሎች ከግምት ውስጥ መግባት ያለባቸው ጉዳዮችም እንዳሉ ሳይጠቅሱ አላለፉም፡፡ በምሳሌነትም ማዕከላዊ መንግስቱ ከጎረቤት መንግስታት ጋር ያለውን ግንኙነት አንስተዋል፡፡ የውጭ ኃይሎች ፍላጎት እና ጣልቃ ገብነት ፅንፈኛ የዘውግ ብሔርተኞችን መሣሪያ በማስታጠቅ፣ ስልጠና በመስጠትና መሸሸጊያ የሚሆናቸው ቦታ በማቻቸት የንቅናቄዎቹን እና የግጭቶችን ዕድሜ የማራዘም ሚና ሊጫወት እንደሚችል ያስረዳሉ፡፡
በተጨማሪም ኮህሊ አንድ አስፈላጊ ትንተና ይሰጣሉ፡፡ የዘውግ ማንነት ተኮር የራስን ዕድል በራስ ለመወሰን የሚደራጁ ቡድኖች እንደማንኛውም የፖለቲካ ዓላማ ያለው ቡድን ማየት እንዳለብን ይመክራሉ፡፡ ሃይማኖትና ቋንቋን የመሳሰሉ የማንነት መገለጫዎች ሕዝብን በቀላሉ ለማደራጀት በማስቻል ከሌሎች ማንነቶች ቢለዩም ጥያቄዎቻቸው በከፊልም ቢሆን ሲሟሉላቸው ተስማምቶ አብሮ ለመኖር የማይችሉ ዓይነት ቡድኖች አይደሉም፡፡ ለዚህ ትንተናቸው ማጠናከሪያ የሚያደርጉት የታሚል ቋንቋ ተናጋሪዎች በ1960ዎቹ በሰላማዊ ድርድር/ታሚል ናዱ/ ግዛትን መመሥረት ከቻሉ በኋላ የሕንድ ፌደራል ስርዓት ውስጥ ዋነኛ እና መገንጠል የማይችሉ አካል ሆነው መቀጠላቸውን ነው፡፡
በኢትዮጵያም ቢሆን ተመሳሳይ ሁኔታ ነው የሚስተዋለው፡፡ የዘውግ ማንነትን መሠረት አድርገው የተደራጁ ቡድኖችየስልጣን እና የሃብት ቁጥጥር ጋር ተያይዞ የሚያነሷቸው የራስን ዕድል በራስ የመወሰን ጥያቄዎች ከተመለሱ የግጭት እና የመበታተን ስጋቱ እንደሚቀንስ መገመት አይከብድም፡፡ አለማየሁ ገዳ “Does Conflicts Explain Ethiopia’s Backwardness? Yes!” በሚል ርዕስ በጻፉት ጥናት የኦሮሚያና የደቡብ ኢትዮጵያ አካባቢ ተወላጆች የሆኑ የፖለቲካ ልሂቃን በተለያየ ሁኔታ “ተጨቁነናል፣ ሕዝባችንም በሰሜን ኢትዮጵያ ተወላጆች /አሁን ሕወሓት እወክለዋለሁ የሚለው ትግራ እና በቀደሙት ስርዓቶች ደግሞ የአማራ ዘውግ ማኅበረሰብ አባላት አስገባሪነት/ ተጨቁኖ በድህነት እየማቀቀ ነው” በሚል መከራከሪያ እስከመገንጠል የሚደርስ ጥያቄ ቢያነሱም በኦሮሚያና ደቡብ የሀገሪቱ ክፍሎች የሚገኙ ሕዝቦች እ.ኤ.አ ከ1995-2000 ዓ.ም ባሉት ስድስት ዓመታት ውስጥ በተለካ የድህነት መጠን መለኪያ መሠረት ከሰሜን አካባቢ ካሉት ሕዝቦች የተሻለ ውጤት ማሳየታቸው የልሂቃኑ የምር ጥያቄ ስልጣን መጋራትና የሃብት ቁጥጥር መሆኑን እንደሚያስረዳ እራሳቸው አለማሁ ገዳ፣ ከአበበ ሽመልስ እና ጆን ዊክስ ጋር ሆነው የሰሩትን ሌላ ጥናት ዋቢ አድርገው ያስረዳሉ፡፡ በተመሳሳይም የኦጋዴን ብሔራዊ ነጻነት ግንባር የሚዲያ አውታሮች ከግዜ ወደግዜ ትኩረታቸውን አካባቢው ላይ ያለውን የተጥሮ ሃብት ስለመጠበቅ እያደረጉት እንደመጡ ማርቲን ሹብዬ እና ጆሃን ፒርሰን የተባሉ ስዊዲናዊያን ጋዜጠኞች በ438 በሚል ርዕስ ባሳተሙት መጽሐፍ ውስጥ ጠቅሰዋል፡፡
ደሞክራሲ በሁለት እግሩ እስኪቆምስ?
አሁን ስልጣን ላይ ያለው ሕወሓት/ኢሕአዴግ አገዛዝ ቀደም ብሎ ከነበሩት አገዛዞች በተየ ሁኔታ ከፋፍሎ ለመግዛትና ስልጣን ላይ ለመቆየት እንዲመቸው የዘውግ ማንነት ጉዳይን ከሚገባው በላይ ዋጋ ሰጥቶ ማራገቡ በዘውግ ማኅበረሰቦች መካከል ከዚህ ቀደም ታይቶ በማይታወቅ ደረጃ መቃቃር ስሜትን መፍጠር እንዲሁም በስልጣን ላይ ያለው አገዛዝ ቁንጮ ቡድን ከአንድ የዘውግ ማኅበረሰብ (ትግራይ) ከመሆኑ የተነሳ በሀገሪቱ ካሉ የሌላ የዘውግ ማኅበረሰብ ተወላጆች የዘውግ ማኅበረሰቡ በአጠቃላይ የአገዛዙ ባለቤትና ተጠቃሚ ተደርጎ መታየቱ በሽግግር ወቅት ሊነሳ የሚችል የግጭትና የመበታተን ስጋትን ከፍ እንደሚያደርገው የሚቀርበው መከራከሪያ ውሃ የሚቋር ይመስላል፡፡
ነገር ግን አምባገነናዊ ስርዓት ተወግዶ ተቋማዊ ጥንካሬ ያለው ዴሞክራሲያዊ ስርዓት እስኪገነባ ድረስ በሚፈጠረው ክፍተት ግጭትና የመበታተን አደጋ እንዳይከሰት የሚከለክል ያክል ማኅበራዊ መስተጋብሮች በኢትዮጵያ እንደሚገኙ ጥናቶች ይተቁማሉ፡፡ ዶናልድ ሌቪን ታላቋ ኢትዮጵያ በሚለው ጽሑፋቸው ውስጥ በእርስ በርስ ጋብቻ፣ በንግድ፣ በስደትና ጦርነት ምክንያት በኢትዮጵያ የዳበረው መስተጋብር ከውስጥ የሚነሱ የመከፋፈል አደጋዎች ብቻ ሳይሆን ከውጭም ለሚቃጡ ጥቃቶች መቋቋም የሚያስችል ስጦታ እንደሆነ ያስረዳሉ፡፡ የቅርብ ጊዜ ሽግግሮችም የሚመሰክሩትም (የኤርትራን ውስብስብ ታሪካዊ ሁኔታ ትተን) ይህንን ነው፡፡ ይህ ማኅበራዊና ታሪካዊ እውነታ ሌንጮን ጨምሮ በሽግግር ውስጥ ስናልፍ ወደብጥብጥና መበታተን እናመራለን የሚለውን የስጋት ትንተና የተጋነነ እና ተጨባጭ ታሪካዊ ማስረጃ የሌለው እንደሆነ ያሳያል፡፡
መደምደሚያ
አለማየሁ ገዳ ከላይ በተጠቀሰው ጥናታቸው ማጠቃለያ ላይ ኢትዮጵያን የግጭት መንስኤ ለመሆን የሚያሰጋት ምክንያት ስልጣን ለመያዝ የሚደረግ ሽኩቻ እንደሆነ ጠቁመው ይህንንም ስጋት ለመቆጣጠር ብቸኛው አማራጭ የሕዝብ ተጠያቂነትን የሚያሰፍን ፖለቲካዊ መሻሻል (reform) እንደሆነ ይመክራሉ፡፡
በመጨረሻም ዴሞክራሲ ለኢትዮጵያ ችግሮች ሁሉ ፈጣን ምላሽ (quick-fix) ያለው ስርዓት ነው የሚል ክርክር ማንሳት ባይቻልም፤ ፈረንጆቹ እነደሚሉት ቀስ በቀስ ግን በርግጠኝነት (slowly but surely) ለሀገሪቱ ችግሮች መፍትሔ እንደሚሰጥ ከጥርጣሬ በላይ የሆኑ ምክንያቶች አሉ፡፡
በዘር ሣንከፋፈል አንድነታችንን ለማሥጠበቅ ወያኔን ወደወጣበት ጉድጎድ ለመቅበር የጀመርነውን ትግል አጠናክረን ለማሥቀጠል ይህ ጥሪ የትግራይ ህዝብ እንዲያውቀው የሚገባ ሀቅ ከወዲሁ ልናሥገነዝባቸው ይገባል በዘር አሥተሣሠብ የተተበተባችሁ የትግራይ ህዝቦች ከወዲሁ ጎራችሁን ለዩ የትግራይ ድንጋይና ቁጥቋጦ መከለያ መሥሏችሁ ለ24 አመት መሸጋችሁ አሁን ከሥሩ ለመቁረጥ ተነሥተናልና ከለላችሁ የኢትዬጵያ ህዝብ እንደሆነ አሁን በደንብ የምትገነዘቡበት ሰአት ነውና አጉል ብሄርተኝነት ሞጋችሁን አውልቁና የአንድነት ጠፍር ተጫሙ ወያኔ እየፈጠረ እንቢልታና ከበሮ ትግራይ ላይ እያሥመታ ያሉትን እርሥ በርሥ ጦርነት አዋጅ በመንዛት ትግራይን ለመገንጠል በቂ ዝግጅት አጠናቋል ከሥልጣን ላለመልቀቅ እንደ አቶሚክ ቦንብ ቁልፍ የያዘውን የዘረኝነት ቁልፍ ለመንጠቅ ሁላችንም እንተባበር።
ሞት ለወያኔ
የትግራይ ህዝብ ሆይ ከወዲሁ አጋርነታችሁን አሳዩ!!!
የዘረኝነት ጎዳናን እየተከተለ ያለው ወያኔ በተቃውሞ ድንጋይ መንገዶቹ እየተዘጉበት ይገኛሉ ሆኖም አሁን እኔ ነው ያለሁላችሁ የብሄር የሀይማኖት ልዩነትን የማሥማማው የማደፈርሠው ቢላችሁ አትሥሙት ዛሬ የኦሮሞና የአማራ የቤንሻንጉል ህዝቦችን ያለምህረት መረሸኑን እያየንንነው ታድያ ይህን አይተን ንፁ የትግራይ ህዝብን ለመረሸን የሚነሣ ክንድ ባይኖርም ግን አብረውት የተሰለፋትን ባንዳዎች ከማሥወገድ ወደሃላ የሚል ህዝብ ያለ አይመሥለኝም።
Awaj Awaj NeTanet YaTachuh
Enku teqebelu NeTa Mewchachuh
Etiyopiyanochn le 17 amet
bechikanie bemechefchef yetgrai
woyanie slTan yaze.
Selamawi teqawamiwechn yale
rhrahie le 25 amet eyegedelena
eyasere slTanun aTenakroal.
Bedmru lalefut arba ametoch
eyechefechefun new.
Mrchachn and bcha new.
Esum beyebotawna beyegiziew
beslt wedaj meslen bemeTegat
tgrai woyanien megdel new.
Bamechen ziedie hulu yale
mamentat yechalnewn yakl
meTen engdelachew.
Yale rhrahie eyefejun new.
Kemaleqachn befit enfjachew.
Snchersachew neTa enhonalen.
ዘረኝነትን ያመጣው ወያኔ ነው ይወገዳል።
Zeregnnet yemetaw beneftegna new viva oromia
It is totally absurd to equate Ethiopia’s Ethnic Federalism with India’s multi-party system. Indian parties are in two categories, National or State. Even if Indian states mostly follow linguistic lines, they are not strictly language based as the Ethiopian way. For example, there are various states who share similar language and states are not necessarily called after their spoken language. More importantly, political parties are not on Ethnic lines rather on ideological basis. The Indian system of governance is much like that of Western system than ethnic bantustanization of Ethiopia. In India Federal government has the right to redraw maps without the consent of local governments while in Ethiopia, ethnic parties are crying wolf when similar situations happen. Indians are not putting one language in one basket, rather allowing states to use local language, which is why you will notice most of the states working language are two or more languages. For instance the creation of Oromia and Amhara are unnecessary, since they are vast and difficult to manage under one state. In my view, the previous 28 zones (Derg) should have been maintained while giving each states the right to use one or more local languages as a working language. Doing so will enhance devolution of power fairly, distribution of wealth equitably and reduce ethnic tension. Therefore, when we talk about the parallels with India we have to be careful not to overlook the underlying facts in India. Please refer to the data hereunder.
National Parties:
A registered party is recognized as a National Party only if it fulfills any one of the following three conditions:
1. The party wins 2% of seats in the Lok Sabha (as of 2014, 11 seats) from at least 3 different States.
2. At a General Election to Lok Sabha or Legislative Assembly, the party polls 6% of votes in four States and in addition it wins 4 Lok Sabha seats.
3. A party gets recognition as State Party in four or more States.
Here are the recognized National Parties in India:
1 Bharatiya Janata Party
2 Indian National Congress
3 Communist Party of India (Marxist)
4 Communist Party of India
5 Bahujan Samaj Party
6 Nationalist Congress Party
State Parties:
A registered party has to fulfill any of the following conditions for recognition as a State Party:
1. A party should win minimum three percent of the total number of seats or a minimum of three seats in the Legislative Assembly.
2. A party should win at least one seat in the Lok Sabha for every 25 seats or any fraction thereof allotted to that State.
3. A political party should secure at least six percent of the total valid votes polled during general election to a Lok Sabha or State Legislative Assembly and should, in addition, win at least one Lok Sabha, and two Legislative Assembly seats in that election,
Under the liberalized criteria, one more clause has been added to provide that even if a Party fails to win any seat in a State in a general election to the Lok Sabha or Legislative Assembly of the State, the party will still be eligible for recognition as State Party if it secures 8% or more of the total valid votes polled in the State.
Here are the recognized State Parties:
1 Aam Aadmi Party
2 All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam
3 All India Forward Bloc
4 All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen
5 All India N.R. Congress
6 All India Trinamool Congress
7 All India United Democratic Front
8 All Jharkhand Students Union
9 Asom Gana Parishad
10 Biju Janata Dal
11 Bodoland People’s Front
12 Desiya Murpokku Dravidar Kazhagam
13 Dravida Munnetra Kazhagam
14 Haryana Janhit Congress (BL)
15 Hill State People’s Democratic Party
16 Indian National Lok Dal
17 Indian Union Muslim League
18 Jammu & Kashmir National Conference
19 Jammu & Kashmir National Panthers Party
20 Jammu and Kashmir People’s Democratic Party
21 Janata Dal (Secular)
22 Janata Dal (United)
23 Jharkhand Mukti Morcha
24 Jharkhand Vikas Morcha (Prajatantrik)
25 Kerala Congress (M)
26 Lok Janshakti Party
27 Maharashtra Navnirman Sena
28 Maharashtrawadi Gomantak Party
29 Manipur State Congress Party
30 Mizo National Front
31 Mizoram People’s Conference
32 Naga People’s Front
33 National People’s Party
34 Pattali Makkal Katchi
35 People’s Party of Arunachal
36 Rashtriya Janata Dal
37 Rashtriya Lok Dal
38 Rashtriya Lok Samta Party
39 Revolutionary Socialist Party
40 Samajwadi Party
41 Shiromani Akali Dal
42 Shiv Sena
43 Sikkim Democratic Front
44 Sikkim Krantikari Morcha
45 Telangana Rashtra Samithi
46 Telugu Desam Party
47 United Democratic Party
48 YSR Congress Party
49 Samajwadi Janata Party (Rashtriya)
HERE ARE LISTS OF STATES AND OFFICIAL ANGUAGE IN INDIA.
States / Union Territories Official Language
1 Assam Assamese, Bengali, Bodo
2 West Bengal Bengali, English
3 Tripura Bengali, Tripuri
4 Sikkim Bhutia, Gurung, Lepcha, Limbu, Manggar, Nepali, Newari, Sherpa, Sunwar, Tamang
5 Chhattisgarh Chattisgarhi, Hindi
6 Jammu and Kashmir Dogri, Kashmiri, Ladakhi, Urdu
7 Arunachal Pradesh English
8 Nagaland English
9 Meghalaya English, Garo, Hindi, Khasi, Pnar
10 Dadra and Nagar Haveli English, Gujarati, Hindi, Marathi
11 Daman and Diu English, Gujarati, Hindi, Marathi
12 Andaman and Nicobar Islands English, Hindi
13 Chandigarh English, Hindi, Punjabi
14 National Capital Territory of Delhi English, Hindi, Punjabi, Urdu
15 Lakshadweep English, Malayalam
16 Puducherry English, Malayalam, Tamil, Telugu
17 Gujarat Gujarati
18 Himachal Pradesh Hindi
19 Jharkhand Hindi
20 Madhya Pradesh Hindi
21 Haryana Hindi, Punjabi
22 Rajasthan Hindi, Rajasthani
23 Uttarakhand Hindi, Sanskrit
24 Bihar Hindi, Urdu
25 Uttar Pradesh Hindi, Urdu
26 Karnataka Kannada
27 Goa Konkani
28 Kerala Malayalam
29 Manipur Manipuri
30 Maharashtra Marathi
31 Mizoram Mizo
32 Odisha Odia
33 Punjab Punjabi
34 Tamil Nadu Tamil
35 Andhra Pradesh Telugu
36 Telangana Telugu, Urdu
Source: Wikipedia
Thank you.
States / Union Territories : Official Language
1 Assam : Assamese, Bengali, Bodo
2 West Bengal : Bengali, English
3 Tripura : Bengali, Tripuri
4 Sikkim : Bhutia, Gurung, Lepcha, Limbu, Manggar, Nepali, Newari, Sherpa, Sunwar, Tamang
5 Chhattisgarh : Chattisgarhi, Hindi
6 Jammu and Kashmir : Dogri, Kashmiri, Ladakhi, Urdu
7 Arunachal Pradesh : English
8 Nagaland : English
9 Meghalaya : English, Garo, Hindi, Khasi, Pnar
10 Dadra and Nagar Haveli : English, Gujarati, Hindi, Marathi
11 Daman and Diu : English, Gujarati, Hindi, Marathi
12 Andaman and Nicobar Islands : English, Hindi
13 Chandigarh : English, Hindi, Punjabi
14 National Capital Territory of Delhi : English, Hindi, Punjabi, Urdu
15 Lakshadweep : English, Malayalam
16 Puducherry : English, Malayalam, Tamil, Telugu
17 Gujarat : Gujarati
18 Himachal Pradesh : Hindi
19 Jharkhand : Hindi
20 Madhya Pradesh : Hindi
21 Haryana: Hindi, Punjabi
22 Rajasthan : Hindi, Rajasthani
23 Uttarakhand : Hindi, Sanskrit
24 Bihar : Hindi, Urdu
25 Uttar Pradesh : Hindi, Urdu
26 Karnataka : Kannada
27 Goa : Konkani
28 Kerala : Malayalam
29 Manipur : Manipuri
30 Maharashtra : Marathi
31 Mizoram : Mizo
32 Odisha : Odia
33 Punjab : Punjabi
34 Tamil Nadu : Tamil
35 Andhra Pradesh : Telugu
36 Telangana : Telugu, Urdu
Sleindia yeqerebew Tru mereja new.
Yederg kfle hager ena warajam Tru new.
Bemeseretu ethiopian be federalism sreat mastedader Tru new.
Le federal akefafel mesfertochu
1. Astedader ena lmat amechnet
2. Melkamdr/andakababi mehon
3. Be bahl tssr temesaynet
4. Andaynet quanqua mehon
5. Yeteleye tarikaw huneta nachew.
Kenezih bandu weym ke and bebeleTu mehon alebet.
Yehzbu flagotum chel maybal mesfert new.
Sle india yeqerebew Tru mereja new.
Yederg kfle hager ena awrajam Tru new.
Bemeseretu ethiopian be federalism sreat mastedader Tru new.
Le federal akefafel mesfertochu
1. Astedader ena lmat amechnet
2. Melkamdr/andakababi mehon
3. Be bahl tssr temesaynet
4. Andaynet quanqua mehon
5. Yeteleye tarikaw huneta nachew.
Kenezih bandu weym ke and bebeleTu mehon alebet.
Yehzbu flagotm chel maybal mesfert new.
Bequanqua, bezer yetemeseretew ye tgrai woyaniew federalism ejg meTfo adegeña bemehonu mefres alebet.
Is there a single person that have honest heart and mind that could tell that in the history of mankind and dictatorship that has ever existed or even will exist in the future, such a ruthless, Murderer, blood sucking, wicked, cruel group filled with all evil things comprised of few so called woyanes committing such crime over vast majority of people and in the contrary, regardless of all these crimes took place and let millions victims.Is there any country and/or people who failed(25 years) to unite and stand together against these criminals and of course to eliminate them?
[Reply]