ከሐዋርድ ዩኒቨርሲቲ የተመለሰው የብራና መጽሐፍ እያወዛገበ ነው
የዘርና የቀለም ልዩነቶች፣ ፖሊቲካዊና ኢኮኖሚያዊ በደሎች ያስከተሏቸውን መድልዎች፤ ለማኅበራዊ ፍትሕ በቆሙና ለሰብአዊ ነፃነት በሚሟገቱ ምሁራን ማስወገድ ዓላማው ያደረገው ዩኒቨርስቲው፤ በአፍሪካ፣ በአሜሪካና በሌላውም ዓለም የተበተኑ ጥቁሮችን የታሪክና የባህል ቅርሶች ያካበተበት የምርምር ማዕከሉም ከዓለም በቀዳሚነት ከሚጠቀሱት መካከል ያደርገዋል፡፡
በየአጋጣሚው ያሰባሰባቸውን ቅርሶችና ውርሶች፣ ወደ ጥንት ቦታቸውና ትክክለኛ ባለቤቶቻቸው በሕጋዊ መንገድ መመለስ፣ “ታሪካዊና ባህላዊ ሀብቶቹን ማክበር ነው፤” ይላሉ፣ የዩኒቨርስቲው የሥነ መለኰት ት/ቤት የአካዳሚያዊ ጉዳዮች ተባባሪ ዲን ዶ/ር ጌይ ባይረን፡፡ በተለይም ኢትዮጵያዊ ቅርሶችን ለኢትዮጵያ የመመለስ ጉዳይ፣ የት/ቤቱ የቆየ ፍላጎት እንደነበርና ይህም በአሜሪካም ሆነ በሌላው ዓለም ቅርሶቹን በግልና በተቋም ለያዙ ግለሰቦች፣ ሙዝየሞችና ተቋማት አርኣያነት እንዳለውና ተነሣሽነትንም እንደሚፈጥር ዶ/ር ባይረን ያስረዳሉ፡፡
በት/ቤቱ ማኅደረ ቅርስ ከተከማቹት ኢትዮጵያዊ የብራና ሥነ ጽሑፍ ሀብቶች መካከል፣ ገድለ ቅዱስ ሰራባሞንና ገድለ ቅዱስ ጳውሎስ አንዱ ነው፡፡ የብራና መጽሐፉ፣ በ1993 ዓ.ም. ዶ/ር አንድሬ ቲውድ ከተባሉ የዩኒቨርስቲው የቀድሞው ተማሪ በስጦታ የተበረከተ ሲሆን የ4ኛው መ/ክ/ዘመኑን ሰማዕት ቅዱስ ሰራባሞንና የሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስን ገድል በአንድ ጥራዝ የያዘ ነው፡፡ ከግብጽ ወደ ኢትዮጵያ መጥቶ ከዐረብኛ ወደ ግእዝ የተተረጎመው በዘጠነኛው የደብረ ሊባኖስ ዕጨጌ አባ መርሐ ክርስቶስ አስተዳደር(ከ1456-1490 ዓ.ም.) ነበር፡፡
የጥንተ ክርስትና እና የሐዲስ ኪዳን ምሁር የሆኑት ዶ/ር ባይረን፣ የብራና መጽሐፉን ወደ ዲጅታል በመለወጥ፣ የትመጣውን ለማወቅ ጥናት ካደረጉት የሥነ መለኰት ት/ቤቱ ምሁራን አንዱ እንደነበሩ፣ የዩኒቨርስቲው ድረ ገጽ ዘግቧል፤ የገድሉ ጥንተ ባለቤት የደብረ ሊባኖስ ገዳም መሆኑ የታወቀውና ወደ ጥንት ቦታው ለመመለስ የተወሰነውም በጥናቱ ሒደት እንደነበር በዘገባው ተገልጧል፡፡ ከገድሉ ይዞታ ጋር በተያያዘ አስተዳደራዊና ሕጋዊ አካሔዶችን ጨምሮ የተለያዩ ዕንቅፋቶች ዩኒቨርስቲውን እንዳጋጠሙት፣ ድረ ገጹ በጥናቱ የተሳተፉ ምሁራንን ጠቅሶ ዘግቧል፡፡
ዩኒቨርስቲው ገድሉን ወደ ጥንት ቦታው በሕጋዊ መንገድ ለመመለስ በማሰብ፣ በሕግ አማካሪው አርቃቂነት “የስጦታ ውል” የተሰኘና በስምንት ነጥቦች የተዘረዘረ የስምምነት ሰነድ አዘጋጅቷል፡፡ ውሉ በሐዋርድ ዩኒቨርስቲና በደብረ ሊባኖስ ገዳም መካከል የተፈፀመ መሆኑን የሚገልፀው ዘገባው፤ በሥነ መለኰት ት/ቤቱ ዋና ዲን ዶ/ር አልቶን ፖላርድና በገዳሙ ፀባቴ (አስተዳዳሪ) አባ ወልደ ማርያም አድማሱ እንደተፈረመበትም ጠቁሟል፡፡ ይሁንና የውሉ ይዘት ከባለቤትነት መብትና ከቅርሱ አመላለስ ጋር የተያያዙ ጥያቄዎችን የሚያስነሳ ሆኖ ተገኝቷል ይላሉ ምንጮች፡፡
ዩኒቨርስቲው÷ “ከማናቸውም ግዴታ ነፃ የሆነ የባለቤትነት መብት በብራና መጽሐፉ ላይ አለው” የሚለው የውሉ መግቢያ፣ ለኢትዮጵያና ለኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን የሚመልሰውም “በስጦታ ለመስጠት በመፈለጉ” እንደኾነ ይገልፃል፡፡ የብራና መጽሐፉን ለገዳሙ በስጦታ የሚሰጥበት የባለቤትነት መብት እንዳለው ገዳሙ መስማማቱን የሚገልፀው ውሉ፤ ገዳሙም የብራና መጽሐፉን ሲቀበል፣ ዩኒቨርስቲው ሙሉ በሙሉ የሚያስተላልፈው፣ “አካላዊ የባለቤትነት መብት”ን እንደሆነ አስፍሯል፡፡ ገዳሙን በመወከል የፈረሙት ሓላፊም፤ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን የውል ስምምነቱን እንድታከብር የሚያደርግ ዋስትና የመስጠት ሥልጣን እንዳላቸው በውል ሰነዱ ላይ ተመልክቷል፡፡
ባለፈው ሰኞ፣ የዩኒቨርስቲው ሓላፊዎችና ምሁራን በፓትርያርኩ ጽ/ቤት ተገኝተው ገድለ ቅዱስ ሰራባሞን ወጳውሎስን ለገዳሙ ባስረከቡበት ወቅት፣ በግልጽ የተነሡት ተቃውሞዎችና ስጋቶች፣ አስተዳዳሪው ከዩኒቨርስቲው ጋር የተፈራረሙት ሰነድ፣ የገድሉን ባለቤትነት ለገዳሙ ሳይሆን ለዩኒቨርስቲው መስጠቱን አረጋግጧል፡፡
ዩኒቨርስቲው ገድሉን ወደ ጥንት ቦታው መመለሱን ቤተ ክርስቲያኒቱ በከፍተኛ አድናቆት እንደምትመለከተውና እንደሚያስደስታት ፓትርያርክ አቡነ ማትያስ ተናግረዋል፡፡ “ጥንታዊው ብራና ቅርሳችን በመሆኑ ብንቀበለውም ስምምነቱ፣ የቤተ ክርስቲያኒቱን ሕጋዊ የባለቤትነት መብት የሚጎዳ፣ በትውልዱም ዘንድ የሚያስነቅፍ በመሆኑ ተቀባይነት የለውም፤” ሲሉ ተቃውመዋል፡፡
የውል ሰነዱም፣ በልዩ ጽ/ቤታቸው፣ በጠቅላይ ቤተ ክህነቱ የውጭ ግንኙነት መምሪያ፣ በሕግ አገልግሎቱና በቅርሳቅርስ ጥበቃ መምሪያ በጋራ እንዲታይና እንዲመረመርም ፓትርያርኩ መመሪያ ሰጥተዋል፡፡
የደብረ ሊባኖስ ገዳም የሚገኝበትን የሰሜን ምዕራብ ሸዋ ሀገረ ስብከት በሊቀ ጳጳስነት የሚመሩት አቡነ ቀውስጦስ በበኩላቸው፣ የቅርሱ መመለስ የሁላችን ደስታ ቢሆንም የተመለሰበት ሒደት ግን የቤተ ክርስቲያኗን ሥርዓትና መዋቅር እንዲሁም የገዳሙን ክብር እንዳልጠበቀ ገልጸዋል፡፡ ሦስተኛ ወገን በማስገባት በአስተዳዳሪውና በዩኒቨርስቲው የተፈረመውን ስምምነት÷ የሀገረ ስብከቱ ጽ/ቤት፣ ሊቀ ጳጳሱ፣ ጠቅላይ ቤተ ክህነቱ፣ ቅዱስ ፓትርያርኩና ቅዱስ ሲኖዶሱ ሳያውቁትና ሳይመረምሩት ሕጋዊ የባለቤትነት መብትን በሚያሳጣ መልኩ መፈጸሙን ብፁዕነታቸው አስረድተዋል፡፡ የቤተ ክርስቲያኒቱን ቀኖናና መዋቅር በመጣስ “ለመታየት እና ለመግነን” ሲባል የተፈጸመው ድርጊት አግባብ ያለመሆኑን ሊቀ ጳጳሱ በርክክቡ ወቅት በመናገራቸውም፣ “እዚያች ገዳም ትኖራታለህ፤ እንተያያለን፤ የፈለከውን ሹምበት” በሚል በገዳሙ አስተዳዳሪ መዘለፋቸው ተጠቅሷል፡፡
ከዚሁ ጋር በተያያዘ የገዳሙ አስተዳዳሪ ባለፈው ረቡዕ በሀገረ ስብከቱ ጽ/ቤት በተጻፈ ደብዳቤ÷ ከሥራ፣ ከደመወዝና ከአገልግሎት ታግደው እንደነበር ታውቋል፡፡ ከትላንት በስቲያ የገዳሙን መነኰሳት አስከትለው በመምጣት በፓትርያርኩ ፊት ሊቀ ጳጳሱን ይቅርታ በመጠየቃቸው በመካከላቸው ዕርቀ ሰላም ወርዷል፤ ተብሏል፡፡ ይኹንና አስተዳዳሪው “ተጠሪነቴ ለቅዱስ ፓትርያርኩ ነው” በሚል ያለሥልጣናቸው ከዩኒቨርስቲው ጋር ፈጽመውታል የተባለው ስምምነት ያስነሣቸው ስጋቶችና ተቃውሞዎች ግን መቋጫ አላገኙም፡፡
ቤተ ክርስቲያኒቱ የባለቤትነት መብቷን አሳልፋ ሰጥታ መልሳ በስጦታ መልክ የምትቀበልበት አንዳችም ምክንያት እንደሌለና የዩኒቨርስቲውም ፍላጐት እንዳልሆነ ሒደቱን በቅርበት የሚከታተሉ ምንጮች ጠቁመዋል፡፡ የስጦታ ውሉ ባስነሳው ውዝግብ ሳቢያ ዩኒቨርስቲው የሕግ አማካሪውን ሳያሰናብት እንዳልቀረም እኒሁ ምንጮች ይናገራሉ፡፡ ቤተ ክርስቲያኒቷ በበኩሏ፤ “የስጦታ ውል” ሰነዱን እንደምትቃወመው ለዩኒቨርስቲው በይፋ በማሳወቅ፣ ተቀባይነት ያለው ስምምነት እንዲዘጋጅ ጥያቄ ማቅረብ እንዳለበት ተወስኗል፡፡ አንዳንድ አስተያየት ሰጪዎች ቤ/ክርስቲያኗ የአሜሪካንና የአውሮፓን ዩኒቨርሲቲዎች፣ ቤተ መጻሕፍትና ቤተ መዛግብት ባደመቁት ሌሎች ቅርሶቿ አመላለስ ላይ የራሱ አዎንታዊ ተፅዕኖ ያሳድራል ብለዋል፡፡
The fact that Howard University returned two manuscripts to the original owners, namely, Debre Libanos Monastery of the Ethiopian Orthodox Tewahedo Church, deserves our most sincere appreciation.
It’s sad and quite surprising, however, that the University insisted on the signing of a deed of gift agreement requiring, falsely, that the Monastery admit to the University’s ownership of the manuscripts.
It should be noted, however, that the final responsibility for the shameful act rests with the head i.e. “Tseba’ate”,for signing an agreement that was completely unacceptable to the dignity and honour of Ethiopia and EOTC. The other person singularly responsible for the shameful act is Memher Zebene who was the one who facilitated the signing of the unacceptable deed of agreement by the Tsebate despite the objection of the concerned bishop, Abune Qewustos. Memher Zebene should apologize to the Ethiopian people and the Church for his shameful act.
To be honest, the manuscript would have been in safe place had it stayed with Howard University. There is nothing that any of the Ethiopian manuscripts would survive the current regime wherever the treasures are stored. Please read the following.
http://www.savewaldba.org/p/blog-page.html
Why would Zebene wanted to do it at this time?
The entire article and the comments don’t make sense to me for a couple of reasons. First, has the writer seen and carefully examined the agreement? If so, can he make it available so that people can read it and make an informed opinion about the issue.
Second, if Howard University was interested in maintaining ownership of the document, why would it go through the trouble of sending a delegate to return the manuscript to its rightful owner? It could have kept it at the University and that would have been the end of the story. There are hundreds of manuscripts at major libraries in Europe that were stolen from Ethiopia or sold by crooks and no one, including the Ethiopian Orthodox Church, has done a thing about it.
I think the real issue here is not “Howard still maintains ownership” rather, it is the do nothing head of the Ethiopian Orthodox Church feeling slighted and minimized. It is all about ego and show of power!!
If he is worth the lofty title he carries around, he should learn from the positive Howard experience and take a leading role in pressuring the unrightful owners of Ethiopian Manuscripts and other holy artifacts around the world to return them to Ethiopia immediately.
Action speaks louder than words. Let’s see how many manuscripts and other holy artifacts are returned to Ethiopia under his leadership. Then and only then can he talk about discrepancies in the agreement and other esoteric nonsense.
Just my opinion
Denekew
Dear Ato Denekew,
Your point regarding the need for EOTC to strive for the return of looted/stolen Ethiopian manuscripts is pertinent. Howard University also deserves appreciation for the restitution of Ethiopia’s manuscripts. It’s also hoped that Ethiopian Review would obtain a copy of the deed of gift from Howard University and post it on its website.
Nevertheless, the fact that the university demanded and obtained, through the shameful assistance of Memher Zebene, the signature (under false pretenses)by the Tsebate (head) of the Debre Libanos Monastery of a deed of gift stating that ownership of the manuscripts belonged to Howard University is certainly unfortunate and highly insulting to Ethiopia’s dignity.
Why the University resorted to such an illogical line of action although it was returning the manuscripts to the true owner is still unknown but the main culprit is Memher Zebene who took the agreement all the way to Ethiopia and persuaded the Tsebate to sign it.
Although the issue is mute as the Tsebate does not have any authority to sign such a deed, the importance of the issue is to discourage other institutions who might be persuaded to return such Ethiopian properties from claiming ownership of the looted/stolen items.
Would you, Ato Denekew, accept it if the Italian Government were to require the Ethioian Government to sign a deed confirming that the Axum obelisk belonged to Italy?!
Dear sir
Let me start with the last question first. The answer is obviously no. By the way there are other Ethiopian artifacts that should be returned tonEthiopia without any preconditions. Having said this let me reiterate that none of us have seen the actual document specifying the agreement. Someone who has access to it should make it available for all to see. Unless you are privy to additional information about the agreement non of us have seen and the role Memhir Zebene played , it is premature to stand in judgment of Memhir Zebene .
The only thing we can say with certainty at this point is Memhir Zebene traveled to Ethiopia with the HU delegation that returned the holy manuscript to Debre Libanos.
Wud Ato Denekew
There’s no doubt that Memher Zebene had personally facilitated the signature of the inappropriate Howard University deed of gift by travelling to Debre Libanos Monastery. If you wish to see the deed please contact Howard University.
What is more important, however, is that Memher Zebene should apologize to the Ethiopian people for the error of his ways as well as facilitating the withdrawal of the shameful deed.
ለድርቅ እቅድ፣ለስደት እቅድ፣ለሞትስ እቅድ አለን አዎን በሚገባ ለምቀኝነት እቅድ፣ለመግደል እቅድ ለስርቆት እቅድ፣ለማስገንጥል እቅድ፣የአማራን መሬት ለመውስድ እቅድ ለሱዳን መሬት ለመሸጥና ዳረጎት ለመስጠት እቅድ፣ጎሳን በጎሳ ለማባላት እቅድ፣አለም አንድ መንደር ናት እያልን ባለንበት ዘመን አማራን ለማጥቃት እቅድ መነደፉ ምን ለመሆን ነው? አማራ የማን ጠላት ነው?
ለዚህ ሁሉ እቅድ አውጥተን ለማደግ አቅድን ለመራብ ስቅድ ነድፈን በጠባብ አስተሳሰብ ተውሮን
መቶ ሚሊዩን ሕዝብ ለውረደት ተጋለጥን/አጋለጣችሁን/